Kısa cevap: Bilgisayar, bilgisayar programları ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma işlemleri, CMK’nın 134. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir ve bu işlemler için kural olarak hâkim kararı gerekir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verebilir, ancak bu karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulmalıdır. İnceleme sırasında, sistemdeki verilerin bütünlüğünü koruyacak şekilde bir kopyasının (imajının) alınması ve bu kopyanın değişmezliğinin teknik yöntemlerle (hash değeri gibi) kanıtlanabilir olması gerekir; mümkünse şüpheliye de bu kopyanın bir örneği verilir. Orijinal veri üzerinde doğrudan inceleme yapılması, veri bütünlüğünü bozma riski taşıdığından mümkün olduğunca kaçınılması gereken bir yöntemdir ve inceleme adli bilişim uzmanları tarafından belgelenmiş bir usulle yürütülmelidir; bu şartlara uyulmadan yapılan bir dijital delil incelemesi hukuka aykırı delil oluşturabilir.
Telefon ve bilgisayar gibi cihazların incelenmesi, günümüz ceza dosyalarının önemli bir parçası hâline gelmiştir. Bu incelemenin usul kurallarını bu yazıda ele alıyoruz.
Dijital Delil İncelemesinin Usul Çerçevesi
Kısa cevap: Bilgisayar, bilgisayar programları ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma işlemleri için kural olarak hâkim kararı gerekir; bu, CMK’nın 134. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir.
Bu özel düzenleme, dijital verilerin hem hacmi hem de mahremiyete ilişkin hassasiyeti nedeniyle, klasik arama işlemlerinden ayrı ve daha ayrıntılı bir usule tabi tutulduğunu gösterir.
Dijital Delil İncelemesinin Usul Adımları
Bu tablo, dijital delil incelemesinde izlenmesi gereken temel usul adımlarını özetlemektedir.
Verinin Bütünlüğünün Korunması
Kısa cevap: İnceleme sırasında, sistemdeki verilerin bir kopyasının (imajının) alınması ve bu kopyanın değişmezliğinin hash değeri gibi teknik yöntemlerle kanıtlanabilir olması gerekir.
Bu teknik güvence, incelenen verinin sonradan değiştirilmediğinin, hem savunma hem de yargılama makamları bakımından nesnel olarak doğrulanabilmesini sağlar.
Usulsüz İncelemenin Sonucu
Hâkim kararı olmadan, hukuka aykırı delil niteliğinde sayılabilecek şekilde veya verinin bütünlüğü korunmadan yapılan bir dijital delil incelemesi, bu inceleme sonucunda elde edilen bulguların mahkemede kullanılamamasına yol açabilir.
Bulut Depolama Verilerinin İncelenmesi
Bir kişinin yerel cihazında bulunmayıp bulut depolama hesabında yer alan veriler için de benzer usul güvenceleri aranır; bu verilere erişim genellikle ayrı bir kararı veya ilgili hizmet sağlayıcıyla yapılan resmi yazışmayı gerektirir.
Şifreli Verilerin İncelenmesi
Şifrelenmiş veya kilitli verilerin açılması için şüphelinin zorlanıp zorlanamayacağı, kişinin kendi aleyhine delil vermeme hakkı bağlamında tartışmalı bir konudur ve somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
İmaj Alma İşleminin Teknik Standartları
Bir cihazın adli imajının alınması, veri üzerinde değişiklik yapmayan (yazma korumalı) özel donanım veya yazılımlarla yapılmalıdır; aksi hâlde inceleme sırasında orijinal verinin bozulması riski doğar.
İncelemenin Kapsamının Sınırlı Tutulması
Bir dijital delil incelemesi, kararda belirtilen amaç ve kapsamla sınırlı tutulmalıdır; kararın kapsamı dışına çıkılarak yapılan bir inceleme, bu kısmın usulsüz sayılmasına yol açabilir.
İnceleme Raporunun İçeriği
Dijital delil inceleme raporu, hangi verilerin nasıl elde edildiğini, hangi yazılım ve yöntemlerin kullanıldığını adım adım göstermelidir; bu şeffaflık, raporun denetlenebilirliğini sağlar.
Silinen Verilerin Kurtarılması
Bir cihazdan silinmiş verilerin adli bilişim yöntemleriyle kurtarılması mümkün olabilir; ancak bu şekilde kurtarılan verinin bütünlüğünün ve kaynağının da aynı titizlikle belgelenmesi gerekir.
Savunmanın Dijital Delile Erişim Hakkı
Savunma, incelemeye konu olan verinin bir kopyasını talep ederek, kendi bilirkişisi aracılığıyla bu veriyi ayrıca inceletme ve iddia makamının bulgularını sorgulama hakkına sahiptir.
Sosyal Medya ve Uygulama Verilerinin İncelenmesi
Bir telefonda yüklü sosyal medya veya mesajlaşma uygulamalarına ait verilerin incelenmesi de aynı usul güvencelerine tabidir; uygulama içi verilerin, cihazın genel incelemesinden ayrı bir yetkiyle elde edilip edilmediği de ayrıca değerlendirilir.
Sonuç olarak, dijital delil incelemesi, teknik ve usul yönünden sıkı kurallara tabidir; bu kurallara uyulmadan elde edilen bulgular, dosyanın savunma tarafından etkili biçimde sorgulanabileceği önemli bir usul zeminidir.
Sonuç ve Değerlendirme
Dijital delil incelemesi, teknik ve usul yönünden sıkı kurallara tabidir; bu kurallara uyulmadan elde edilen bulgular, dosyanın savunma tarafından etkili biçimde sorgulanabileceği önemli bir usul zeminidir.
Avukat Desteğinin Önemi
Bir dosyada dijital delil incelemesinin usulüne uygunluğunun denetlenmesi, adli bilişim süreçlerine hakim dikkatli bir hukuki çalışma gerektirir.
Bir telefonun veya bilgisayarın incelenmesi için her zaman hâkim kararı mı gerekir?
Kural olarak evet; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verebilir, ancak bu karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulmalıdır.
İnceleme sırasında orijinal cihaz üzerinde doğrudan çalışılır mı?
Mümkün olduğunca hayır; verinin bütünlüğünü korumak amacıyla sistemin bir kopyası (imajı) alınır ve inceleme bu kopya üzerinden yürütülür.
Kopyanın değişmediği nasıl kanıtlanır?
Bu amaçla hash değeri gibi teknik yöntemler kullanılır; bu yöntemler, alınan kopyanın orijinal veriyle aynı olduğunu ve sonradan değiştirilmediğini doğrulamaya yarar.
Şüpheli, incelenen verinin bir kopyasını alabilir mi?
Evet, mümkün olduğu ölçüde, incelemeye konu olan verinin bir kopyası şüpheliye de verilir; bu, savunma hakkının etkin kullanılmasını sağlayan önemli bir usul güvencesidir.
Usulsüz yapılan bir dijital delil incelemesi ne anlama gelir?
Hâkim kararı olmadan, verinin bütünlüğü korunmadan veya belgelenmemiş bir usulle yapılan bir inceleme, hukuka aykırı delil oluşturabilir ve bu durumda elde edilen delil mahkemede kullanılamaz.
Av. Burak Kahraman, telefon ve bilgisayar incelemesine dayanan dosyalarda dijital delilin usul yönünden sorgulanması konusunda savunma desteği sunmaktadır.
Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; güncel mevzuat ve içtihat doğrultusunda değerlendirme için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.
Dijital delil incelemesinin tartışıldığı bir dosyanız için iletişime geçebilirsiniz.
