Kısa cevap: CMK avukatı, şüpheli veya sanığın müdafi seçemediğini beyan etmesi hâlinde (CMK 150/1) ya da kanundaki zorunlu müdafilik hâllerinde (çocuk, savunamayacak durumdaki kişi veya alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlar; CMK 150/2-3) baro tarafından görevlendirilen avukattır. Seçilmiş avukat ise şüpheli veya sanığın kendi tercihiyle, ona vekâlet veren veya müdafilik yapan avukattır. Her iki hâlde de avukatın şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade veya sorgu süresince yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez ve kısıtlanamaz (CMK 149/3), görüşmeler başkalarının duyamayacağı ortamda yapılır (CMK 154/1). Fark esas olarak avukatın kim tarafından belirlendiğinde ve ücretin kimden alındığında ortaya çıkar: baro tarafından görevlendirilen müdafinin ücreti Devlet bütçesinden karşılanır ve sanıktan tahsil edilemez; şüpheli veya sanık sonradan kendi müdafiini seçerse baro tarafından görevlendirilen avukatın görevi sona erer (CMK 156/3).

Soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde en sık sorulan sorulardan biri, barodan görevlendirilen avukat ile kendi seçilen avukat arasındaki farktır. Bu yazıda CMK’nın müdafilik düzenlemesini ve Yargıtay’ın ilgili yaklaşımını anlatıyoruz. Metin için 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun güncel metni incelenebilir.

CMK Avukatı Hangi Hâllerde Görevlendirilir?

Kısa cevap: Şüpheli veya sanık müdafi seçemeyeceğini beyan ederse istemi hâlinde; çocuk, savunamayacak derecede malul veya sağır-dilsiz olması ya da alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suç hâllerinde ise istemi aranmaksızın baro tarafından müdafi görevlendirilir.

Görevlendirme, soruşturmada ifadeyi alan merciin veya sorguyu yapan hâkimin, kovuşturmada mahkemenin istemi üzerine ve soruşturma veya kovuşturmanın yapıldığı yer barosunca yapılır (CMK 156/1-2). Zorunlu müdafilik ayrıntıları için ifadeye çağrıldım, avukat tutmak zorunlu mu yazımıza bakabilirsiniz.

Karşılaştırma

Bu tablo kanundaki temel farkları özetler. Avukatın niteliği veya başarısı bakımından bir kıyaslama yapılmamıştır; kanun müdafilik haklarını aynı güvence altına almıştır.

Ücret ve Zorunlu Savunman

Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 03.03.2016 tarihli, 2013/29676 E., 2016/1547 K. kararında, Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince müdafi ve vekillerin görevlendirilmesi ile yapılacak ödemelere ilişkin Yönetmeliğin 8. maddesi gereği sanık için baro tarafından görevlendirilen zorunlu savunman ücretlerinin sanıktan alınmasına hükmedilemeyeceği, bu ücretlerin Adalet Bakanlığı bütçesinde bu amaçla ayrılan ödenekten karşılanacağı belirtilerek, ücretin sanıklardan alınmasına karar verilmesi bozma nedeni sayılmıştır. Karar yağma ve hürriyetten yoksun kılma suçlarına ilişkin olup, bu ilke genel olarak baro tarafından görevlendirilen zorunlu savunmanlar bakımından aktarılmıştır.

Zorunlu Müdafi Olmadan Yargılama

Kısa cevap: Kanunun zorunlu müdafiliği kabul ettiği hâllerde duruşmada müdafiin hazır bulunması şarttır (CMK 188/1); zorunlu müdafi atanmadan yapılan yargılama savunma hakkının kısıtlanması olarak değerlendirilmektedir.

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 15.12.2025 tarihli, 2023/22498 E., 2025/23000 K. kararında, alt sınırı beş yıldan fazla olan geceleyin bina içinden hırsızlık suçunda (TCK 142/2-h, 143) CMK 150/3 uyarınca sanığa zorunlu müdafi atanması gerektiği, atanmadan duruşma yapılmasının aykırılık oluşturduğu kabul edilmiştir. Daire çoğunluğu bu aykırılığın CMK 289/1-(h) kapsamında savunma hakkının sınırlandırılması olarak değerlendirilmesi gerektiğini ve bunun bölge adliye mahkemesince davanın yeniden görülmesiyle giderilmesi gerektiğini belirtmiştir; karar oy çokluğuyla verilmiş, karşı oy yazılmıştır. Karar, zorunlu müdafi eksikliğinin yargılamada ciddi bir aykırılık sayıldığını göstermesi bakımından önemlidir.

Avukat Değişikliği ve Görevin Sona Ermesi

Şüpheli veya sanık sonradan kendi avukatını seçtiğinde baro tarafından görevlendirilen avukatın görevi sona erer. Avukat değiştirme usulü için uyuşturucu dosyası örneği üzerinden uyuşturucu davasında avukat nasıl değiştirilir ve ücretsiz müdafilik için ücretsiz CMK avukatı atanır mı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sonuç ve Değerlendirme

CMK avukatı ile seçilmiş avukat arasında kanunun tanıdığı müdafilik hakları bakımından fark yoktur; fark avukatın nasıl belirlendiği, ücretin kimden alındığı ve görevin nasıl sona erdiğidir. Savunma hakkı her iki durumda da güvence altındadır.

Avukat Desteğinin Önemi

Avukat seçimi, dosyanın niteliğine, kişisel tercihe ve sürece göre yapılır. Acil durumlarda gözaltı ve ifade desteği sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; güncel mevzuat ve içtihat doğrultusunda değerlendirme için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.