Kısa cevap: Hayır. Şüpheli veya sanığa yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanuni hakkı olduğu kendisine söylenmelidir (CMK 147/1-e) ve hiç kimse kendisini suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz (Anayasa m.38/5). Yargıtay uygulamasında susma veya suçlamayı inkâr etme, takdiri indirim (TCK 62), hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK 231) ve cezanın ertelenmesi (TCK 51) bakımından sanık aleyhine gerekçe yapılamaz; bu tür gerekçeler “kanuni olmayan gerekçe” sayılarak hüküm bozulmaktadır. Ancak susma, delilleri ortadan kaldırmaz: mahkeme dosyadaki diğer delilleri serbestçe değerlendirir (CMK 217) ve susmanın kendisi aleyhe delil sayılmaz.

İfade veya sorgu sırasında sık sorulan sorulardan biri, susmanın mahkemede aleyhe yorumlanıp yorumlanmayacağıdır. Bu yazıda susma hakkının dayanağını ve Yargıtay’ın susma ile inkârı sanık aleyhine gerekçe yapmaya karşı yaklaşımını anlatıyoruz. Metin için 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun güncel metni incelenebilir.

Susma Hakkı Nereden Gelir?

Kısa cevap: Susma hakkı, kendini suçlamaya zorlanamama ilkesinin bir parçasıdır; kanun, ifade ve sorgu başında bu hakkın sanığa söylenmesini zorunlu kılar.

İfade ve sorguda hatırlatılması gereken haklar için susma hakkı: hangi soruları cevaplamak zorundayım ve ifadeye çağrıldım, avukat tutmak zorunlu mu yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yargıtay: Susma ve İnkâr Aleyhe Gerekçe Olamaz

Kısa cevap: Sanığın susma hakkını kullanması veya suçlamayı inkâr etmesi, takdiri indirimin, HAGB’nin veya ertelemenin uygulanmaması için yasal gerekçe değildir.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 16.04.2012 tarihli, 2011/31970 E., 2012/15894 K. kararında, CMK 147 uyarınca susma hakkı bulunan sanığın “suçunu kabul etmediği” şeklindeki gerekçeyle TCK 62’nin uygulanmamasının yasal ve yeterli gerekçe olmadığı belirtilmiş, hüküm bu nedenle ve HAGB gerekçesinin yetersizliği nedeniyle oy birliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 05.05.2016 tarihli, 2015/21503 E., 2016/9808 K. kararında, sanığın “susma hakkı hatırlatıldığı halde yargılamayı saptırmaya yönelik beyanlarda bulunduğu” ve suçtan nedamet duyduğunun saptanamadığı gerekçesiyle HAGB ve ertelemenin uygulanmamasının kanuni olmayan ve yeterli bulunmayan gerekçe olduğu belirtilmiş; ayrıca aynı hükümde takdiri indirim uygulanırken HAGB ve erteleme uygulanmamasının çelişki yarattığı vurgulanarak hüküm oy birliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 30.01.2020 tarihli, 2019/8232 E., 2020/2122 K. kararında ise tehdit suçundan mahkûm edilen sanık hakkında “herhangi bir ikrarda bulunmadığı, pişman olmadığı” gerekçesiyle HAGB uygulanmamasına karşı kanun yararına bozma istemi kabul edilmiştir. Daire, sanığın susma ve doğruyu söylememe hakkı bulunduğunu, savunmasında suçlamayı inkâr etmesinin aleyhinde değerlendirilemeyeceğini belirtmiş; HAGB için CMK 231/6’daki koşulların (kişilik özellikleri, duruşmadaki tutum ve davranışlar ve yeniden suç işlememe kanaati) değerlendirilmesi gerektiğini ifade ederek kararı oy birliğiyle bozmuştur. HAGB ve erteleme farkı için HAGB ile erteleme farkı yazımıza bakabilirsiniz.

Sınırlar: Susmak Delilleri Ortadan Kaldırmaz

Susma hakkı sanığa aleyhe beyan verme yükümlülüğü getirmez; ancak mahkeme dosyadaki diğer delilleri serbestçe takdir eder. Bu nedenle ifade öncesinde dosyanın delil durumunun avukatla değerlendirilmesi önemlidir. Delillerin değerlendirilmesi için delillerin serbestçe değerlendirilmesi ilkesi ve ifademi değiştirebilir miyim, çelişkili ifadenin sonuçları yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ne Zaman Susmak, Ne Zaman Konuşmak?

Susma hakkı kullanılırken dosyanın delil durumu bilinmelidir. İfade vermeden önce müdafiin dosya içeriğini incelemesi mümkünse, savunma bu inceleme sonrasında planlanır; müdafi dosyayı inceleyememişse susmak veya soruların yalnızca bir kısmını cevaplamak daha güvenli bir seçenek olabilir. Her durumda ifade tutanağında hakların hatırlatıldığının ve susma hakkının kullanıldığının doğru yazılıp yazılmadığı kontrol edilmelidir. İlk görüşmede hazırlanacak belgeler için ceza avukatıyla ilk görüşmede neler sorulur yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç ve Değerlendirme

Susma ve inkâr, sanığın savunma hakkının doğal parçalarıdır ve ceza tayininde, HAGB veya erteleme kararında aleyhe gerekçe yapılamaz. Yine de susmanın stratejik sonuçları dosyadan dosyaya değiştiğinden karar öncesinde hukuki destek alınması önerilir.

Avukat Desteğinin Önemi

İfade veya sorgudan önce avukatla görüşmek, susma hakkının ne zaman ve nasıl kullanılacağını belirlemek açısından önemlidir. Acil durumlarda gözaltı ve ifade desteği sayfamızı, İstanbul dosyaları için Kartal ceza avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; güncel mevzuat ve içtihat doğrultusunda değerlendirme için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.