Kısa cevap: Suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağlayan kimse, TCK 283/1 uyarınca altı aydan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Suçun kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır (283/2); üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından işlenmesi hâlinde ise cezaya hükmolunmaz (283/3). Yargıtay, suçun serbest hareketli olduğunu, soruşturmaya yanlış bilgi vermenin, sahte bir otel faturası düzenletmenin veya gerçek faili saklayarak ismini bildirmemenin de bu kapsamda değerlendirildiğini belirtmektedir. Yalan tanıklık için tanık sıfatıyla yetkili makam önünde ifade verilmesi gerekir.
Bir suçun faili olan kişiyi saklamak, ismini söylememek, onun yerine suçu üstlenmek veya yanlış ifade vermek gibi davranışlar farklı suç tiplerine yaklaşır. Bu yazıda TCK 283’ün kapsamını, yakınlar için cezasızlık hâlini ve komşu suçlarla ayrımı Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz. Güncel metin için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun güncel metni incelenebilir.
Ceza Aralıkları ve Hâller
Kısa cevap: Madde tek bir suç tipi taşır; artırım ve cezasızlık hâlleri ayrıca düzenlenmiştir.
Delillerin yok edilmesine ilişkin ayrım için suç delillerini yok etme suçu (TCK 281) yazımıza ve bildirim yükümlülüğü için suçu bildirmeme suçu (TCK 278) yazımıza bakabilirsiniz.
Ceza Genel Kurulu: Suç Üstlenme mi, Kayırma mı?
Kısa cevap: Alkollü sürücü yerine aracı kendisinin kullandığını söyleyen kişinin eylemi, oy çokluğuyla 283 kapsamında değerlendirilmiştir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 15.12.2020 tarihli, 2018/250 E., 2020/520 K. kararında, 1,80 promil alkollü olarak kaza yapan arkadaşı yerine aracı kendisinin kullandığını beyan eden sanığın eylemi için Özel Daire suçluyu kayırma, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise suç üstlenme (TCK 270) vasfını savunmuştur. Başsavcılığın itirazı oy çokluğuyla reddedilmiş, karşı oy kullanan üyeler eylemin özel norm olan 270’e uyduğunu belirtmiştir. Karşı oy gerekçesinde 270’te iki yıla kadar hapis ve yakınlar için indirim veya cezasızlık öngörüldüğü, 283’te ise özel kastla işlenen, serbest hareketli bir suç tanımlandığı vurgulanmıştır.
Serbest Hareketli Suç: Fatura, İfade ve Saklama
Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 04.03.2014 tarihli, 2013/14002 E., 2014/2408 K. kararında, öldürmeye teşebbüs eden kişinin yakalanmasını önlemek için otel yetkililerine onun adına otelde kalmış gibi fatura düzenletip kolluğa birlikte kaldıklarını beyan eden sanığın eylemi 283/1 kapsamında görülmüş; ayrıca iddianamede yalan tanıklığın unsurları gösterilmeden ek savunmayla bu suçtan hüküm kurulması ve kollukta alınan beyanın tanıklık sayılması hukuka aykırı bulunmuştur. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 15.10.2014 tarihli, 2014/6222 E., 2014/10159 K. kararında, kendisini kasten yaralayan kişinin ismini bildirmeyerek araştırma ve yakalanmadan kurtulmasına imkân sağlayan sanığın eyleminin delil yok etme değil, 283/1 kapsamında olduğu belirtilmiştir.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 07.10.2019 tarihli, 2019/12569 E., 2019/11886 K. kararında da tanık sıfatıyla yetkili makam önünde ifade vermeyen ve taksirle yaralama suçunun faili olduğunun anlaşılmasını önlemek için soruşturma görevlilerine gerçeğe aykırı beyanda bulunan sanığın eyleminin yalan tanıklık değil, suçluyu kayırma olduğu; bu suçun yalnızca kaçan faile yardımı değil, failin kimliğinin ortaya çıkmasını önleme amaçlı fiilleri de kapsadığı belirtilmiştir. Yalan tanıklığın koşulları için yalan tanıklık suçu yazımıza bakabilirsiniz.
Kişinin başkasının suçunu doğrudan kendi üzerine alması ise ayrı bir suçtur; iki suç arasındaki ayrımı suç üstlenme suçu (TCK 270) yazımızda anlattık.
Tutuklu veya hükümlünün kendisinin kurumdan kaçması ya da izinden dönmemesi ise ayrı bir suçtur; ayrıntılar için hükümlü veya tutuklunun kaçması suçu (TCK 292) yazımıza bakabilirsiniz.
Sonuç ve Değerlendirme
Bu dosyalarda sanığın asıl suça iştirak edip etmediği, yakınlık ilişkisi, beyanın yapıldığı makam ve sıfat (tanık, şüpheli) ile gerçek failin soruşturmadan kurtulma amacının varlığı belirleyicidir. Asıl suça iştirak varsa kayırma yerine iştirak gündeme gelir; bu konuda suça yardım etme ile faillik arasındaki fark yazımıza bakabilirsiniz.
Avukat Desteğinin Önemi
Beyanın niteliğinin, yakınlık belgelerinin ve iddianamedeki suç tanımının erken aşamada kontrol edilmesi savunmanın temelini oluşturur. Acil durumlarda gözaltı ve ifade desteği sayfamızı, İstanbul dosyaları için Kartal ceza avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Suçluyu kayırmanın cezası nedir?
Suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağlayan kişiye TCK 283/1 uyarınca altı aydan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Kamu görevlisince göreviyle bağlantılı olarak işlenirse ceza yarı oranında artırılır.
Yakınımı kayırırsam ceza alır mıyım?
Hayır. TCK 283/3 uyarınca suç üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından işlenmişse cezaya hükmolunmaz. Bu cezasızlık yalnızca 283 bakımından geçerlidir; fiil başka bir suçu oluşturuyorsa o suç ayrıca değerlendirilir.
Polise yalan söylemek suçluyu kayırma sayılır mı?
Yargıtay, kendisini yaralayan kişinin adını bildirmeyen, kazayı yapan sürücü yerine kendisinin kullandığını söyleyen veya gerçek failin yerine başka bir kişiyi gösteren sanıkların eylemlerinde somut olaya göre TCK 283/1’i uygulamaktadır. Kollukta alınan ifade yalan tanıklık suçunu oluşturmaz.
Suç üstlenme ile suçluyu kayırma arasındaki fark nedir?
TCK 270, yetkili makamlara gerçeğe aykırı olarak suçu işlediğini veya suça katıldığını bildirmeyi cezalandırır. Ceza Genel Kurulu, alkollü sürücü yerine aracı kendisinin kullandığını beyan eden kişinin eyleminde Özel Daire gibi 283’ü esas alan çoğunluk kararı vermiş, azınlık ise 270’in uygulanması gerektiği görüşünü savunmuştur.
Kayırma ile suç delillerini yok etme aynı şey midir?
Hayır. Delil yok etme suçunda fiil, bir suçun delillerine yönelir; kayırmada ise suç işleyen kişiye araştırmadan, yakalanmadan veya infazdan kurtulması için imkân sağlanır. Yargıtay, fiilin hangisine uyduğuna göre vasıf bozma nedeni yapmaktadır.
Av. Burak Kahraman, adliyeye karşı suçlarda ve suç vasfının tartışıldığı dosyalarda soruşturma ve kovuşturma savunması konusunda destek sunmaktadır.
Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; güncel mevzuat ve içtihat doğrultusunda değerlendirme için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.
Suçluyu kayırma iddiasıyla ilgili soruşturma için iletişime geçebilirsiniz.
