Kısa cevap: Suç uydurma suçu (TCK 271), işlenmediğini bildiği bir suçu yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar eden ya da işlenmeyen bir suçun delil veya emarelerini soruşturma başlatacak biçimde uyduran kişiye üç yıla kadar hapis cezası öngörür. İhbar belirlenebilir bir kişiye yöneltilmişse suç uydurma değil iftira (TCK 267) oluşur. Yargıtay, 156 jandarma hattını arayarak zorla tutulduğunu asılsız biçimde bildiren kişinin TCK 271’den cezalandırılması gerektiğine karar vermiştir. Suç şikâyete bağlı değildir.

Polis imdat hattına yapılan asılsız bir çağrı, öfkeyle verilen bir dilekçe ya da sigorta veya aile baskısı nedeniyle anlatılan uydurma bir olay, ceza soruşturmasına dönüşebilir. Kanun koyucu adli makamların boş yere harekete geçirilmesini TCK 271’de suç uydurma olarak cezalandırır. Bu yazıda suçun iki işleniş biçimini, iftira ve suç üstlenme ile sınırını, 155 ve 156 hatlarına yapılan ihbarları ve tam metnini okuduğumuz dört Yargıtay kararını ele alıyoruz. Güncel kanun metni için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun güncel metni incelenebilir.

Suç Uydurma Suçu Nedir?

Suç uydurma, işlenmediğini bilen kişinin bir suçu yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar etmesi ya da işlenmeyen bir suçun delil veya emarelerini soruşturma başlatacak biçimde uydurmasıyla oluşan, adliyeye karşı bir suçtur. Korunan değer, adli makamların gereksiz yere meşgul edilmemesi ve kaynakların gerçek suçlara ayrılmasıdır.

TCK 271/1’in tam metni şöyledir: “İşlenmediğini bildiği bir suçu, yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar eden ya da işlenmeyen bir suçun delil veya emarelerini soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde uyduran kimseye üç yıla kadar hapis cezası verilir.”

Suç ancak kasten işlenebilir. Madde açıkça “işlenmediğini bildiği” ifadesini kullanır. Bu nedenle olayı yanlış anlayan, şüphe üzerine başvuran ya da gördüğü şeyi iyi niyetle yanlış yorumlayan kişi bakımından suç uydurma kastı tartışmalı hâle gelir. Anayasal şikâyet hakkını kullanan herkesin cezalandırılması gibi bir sonuç kanunun amacı değildir.

Suç Uydurma Hangi Yollarla İşlenir?

Kısa cevap: İki yolla: işlenmeyen bir suçu yetkili makama ihbar etmek ya da işlenmeyen bir suç için soruşturma başlatacak sahte delil veya iz oluşturmak.

Suç uydurma iki farklı hareketle işlenir. Birincisi, işlenmemiş bir suçu sözlü veya yazılı olarak yetkili makama ihbar etmektir. İkincisi, ihbar yapılmasa bile işlenmeyen bir suçun delil veya emarelerini, soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde uydurmaktır. Her iki yolda da uydurulan olayın kanunda suç olarak tanımlanmış olması gerekir.

• İhbar yoluyla: Savcılığa dilekçe, polis veya jandarma merkezine sözlü başvuru, 155 ve 156 hatlarına telefonla bildirim, kolluk tarafından alınan şikâyetçi ifadesi.
• Delil uydurma yoluyla: İşlenmemiş bir hırsızlığı göstermek için kapıyı zorlamak, kendi aracına zarar verip olay yeri izleri oluşturmak ya da sahte bir tehdit mesajı hazırlayıp kolluğun dikkatine sunmak gibi.

Yetkili makam, suç ihbarını almaya ve soruşturma başlatmaya yetkili mercidir: Cumhuriyet savcılığı, kolluk ve görevi sırasında mahkeme. Bir arkadaşa ya da sosyal medyaya yapılan asılsız anlatım tek başına TCK 271’i oluşturmaz; ancak bu anlatım soruşturma başlatacak delil hâline getirilirse ikinci yol gündeme gelebilir.

Suç Uydurmanın Cezası Ne Kadar?

Kısa cevap: Bir aydan üç yıla kadar hapis. Kanunda seçimlik adli para cezası yoktur; kısa süreli hapis ise seçenek yaptırıma çevrilebilir.

Suç uydurmanın cezası bir aydan üç yıla kadar hapistir. Üst sınırı TCK 271 belirler; alt sınır, süreli hapsin bir aydan az olamayacağını söyleyen TCK 49/1’den gelir. Maddede adli para cezası seçimlik olarak öngörülmemiştir. Ancak hükmedilen ceza bir yıl veya daha az olursa TCK 50’ye göre adli para cezasına veya başka bir seçenek yaptırıma çevrilebilir.

Cezanın belirlenmesinde ihbarın yol açtığı soruşturmanın boyutu, kolluğun ne kadar meşgul edildiği ve failin pişmanlığı TCK 61 çerçevesinde değerlendirilir. İhbarın kısa süre içinde geri alınması suçu ortadan kaldırmaz; çünkü suç ihbarla tamamlanır. Bu davranış yalnız cezanın bireyselleştirilmesinde dikkate alınabilir.

155 veya 156 Hattına Asılsız İhbar Suç Uydurma mıdır?

İmdat hatlarına yapılan asılsız ihbar, ihbarın konusu kanunda suç olarak tanımlanmış bir eylemse ve arayan kişi bunun işlenmediğini biliyorsa suç uydurma oluşturur. Telefonla yapılan bildirim de yetkili makama yapılmış ihbar sayılır. Arama kayıtları ve ihbar tutanağı bu dosyalarda başlıca delildir.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 26.10.2022 tarihli, 2020/10658 E., 2022/15424 K. kararında sanık, alkollü hâlde gece 03.45’te 156 jandarma ihbar hattını aramış ve çalıştığı müzikholden evine gitmesine izin verilmediğini söyleyip telefonu kapatmıştı. Yapılan araştırmada ihbarın asılsız olduğu anlaşıldı; sanık da sarhoş olduğu için aklına jandarmayı aramak geldiğini kabul etti. Yerel mahkeme beraat kararı verdi. Daire, sanığın gerçeğe aykırı olarak zorla tutulduğunu beyan ederek işlenmediğini bildiği bir suçu yetkili mercilere işlenmiş gibi ihbar ettiğini belirterek beraati oy birliğiyle bozdu. Sarhoşluk, bu dosyada kastı ortadan kaldıran bir neden olarak kabul edilmedi.

İmdat hattına yapılan bildirimlerin hukuki sonuçlarını CİMER veya 155’e yapılan ihbar yazımızda ayrıca anlattık.

Suç Uydurma ile İftira Arasındaki Fark Nedir?

Kısa cevap: Uydurulan suç belirli veya belirlenebilir bir kişiye yöneltilmişse suç iftiradır (TCK 267, 1-4 yıl). Kimse gösterilmemişse suç uydurmadır (TCK 271, 3 yıla kadar).

Suç uydurma ile iftira arasındaki sınır, ihbarda bir kişinin gösterilip gösterilmediğidir. İftirada fail, işlemediğini bildiği belirli bir kişiye hukuka aykırı bir fiil isnat eder ve hakkında soruşturma başlatılmasını amaçlar. Suç uydurmada ise ortada bir suç anlatılır ama fail olarak belirli bir kimse işaret edilmez. İftiranın cezası daha ağırdır.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 04.02.2021 tarihli, 2019/18032 E., 2021/1671 K. kararında sanık, kendi adını vermeden 155 polis imdat hattını aramış ve verdiği adresteki bir dairede genç bir kızın zorla alıkonulduğunu ihbar etmişti. Oysa sanık, dairedeki kişilerin orada kendi rızalarıyla bulunduğunu biliyordu. Yerel mahkeme suç uydurmadan mahkûmiyet kurdu. Daire, uydurulan suçun atıldığı kişilerin belirlenebilir olması hâlinde eylemin TCK 267’deki iftira suçunu oluşturacağını belirterek hükmü oy birliğiyle bozdu. İhbarda isim verilmemesi tek başına yetmez; adres gibi bilgilerle kişiler belirlenebiliyorsa iftira gündeme gelir.

Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 07.03.2013 tarihli, 2013/608 E., 2013/3463 K. kararında ise sanık, şikâyetçi olarak verdiği ilk ifadede çantasının plakasını verdiği araçtaki iki kişi tarafından kapkaç yoluyla çalındığını söylemiş; sonra çantayı araçta bıraktığını, o araçtakilerden şüphelendiğini ve bulunduğu yeri ailesine açıklayamayacağı için olayı farklı anlattığını beyan etmişti. Daire çoğunluğu, isnat edilen kişiler belirlenebilir olduğu için eylemin iftira oluşturacağını belirterek suç uydurmadan verilen beraati bozdu. Karşı oyda ise çantanın gerçekten çalındığı, suç vasfının değiştirilmediği ve şüpheye dayanan ihbarın iftira kastı taşımadığı görüşü savunuldu. Bu karar, gerçekten işlenmiş bir suçun farklı anlatılmasının ne kadar tartışmalı olduğunu gösterir.

İftira suçunun cezası, nitelikli hâlleri ve zamanaşımı için iftira suçu (TCK 267) yazımıza bakabilirsiniz.

Suç Uydurma ile Suç Üstlenme ve Resmî Belgede Yalan Beyan Nasıl Ayrılır?

Suç uydurma, suç üstlenme ve resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan, gerçeğe aykırı bildirimin kime ve hangi amaçla yapıldığına göre ayrılır. Kişi suçu kendisinin işlediğini bildiriyorsa TCK 270, resmî belge düzenleyen görevliye belgenin içeriğini oluşturan yalan beyan veriyorsa TCK 206 tartışılır.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 06.05.2019 tarihli, 2017/8472 E., 2019/6168 K. kararında sanık, kardeşi tarafından evde bıçakla yaralanmış; hastanede kolluk görevlilerine verdiği ilk ifadede tanımadığı iki kişinin yolda bıçak çekip telefonunu ve parasını istediğini, kendisini yaraladığını söylemişti. Aynı akşam karakola giderek bu anlatımın gerçek olmadığını ve kardeşinin kendisini kazayla yaraladığını bildirdi. Yerel mahkeme suç uydurmadan mahkûmiyet kurdu. Daire çoğunluğu, eylemin TCK 206’daki resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçunu oluşturduğunu belirterek suç vasfı yönünden hükmü bozdu. Karşı oyda ise eylemin suç uydurma olduğu ve yerel mahkeme kararının onanması gerektiği savunuldu.

Bu karar, aynı olayın farklı maddelere uyabildiğini ve suç vasfının sonucu doğrudan etkilediğini gösterir. TCK 206’da hapis ile adli para cezası seçimliktir; TCK 271’de ise yalnız hapis öngörülür.

Suç Uydurma Soruşturmasında Savunma Nasıl Kurulur?

Suç uydurma soruşturmasında savunma, önce ihbarın konusunun gerçekten “işlenmemiş bir suç” olup olmadığını inceler. Ardından kişinin bunu bilip bilmediği, ihbarın yetkili makama yapılıp yapılmadığı ve belirli bir kişinin gösterilip gösterilmediği araştırılır. Bu dört soru, olayın TCK 271, 267, 270 veya 206’dan hangisine uyduğunu belirler.

Somut olarak arama kayıtları, ihbar tutanağının içeriği, kolluk ifadesinin kim tarafından ve hangi koşullarda alındığı, olay anındaki ruh hâli ve gerçekte bir olayın yaşanıp yaşanmadığı incelenmelidir. Kişi gerçekten bir suçun mağduru olduğunu düşünerek başvurmuşsa bu durum kastı ortadan kaldırabilir. Şikâyet hakkının sınırları için şikâyet dilekçesi nasıl yazılır yazımız da faydalı olabilir.

Suç Uydurma Suçunda Zamanaşımı, HAGB ve Erteleme Nasıl Uygulanır?

Suç uydurma suçunda dava zamanaşımı sekiz yıldır. TCK 66/1-e, üst sınırı beş yılı geçmeyen hapis cezası gerektiren suçlarda sekiz yıllık süre öngörür; TCK 271’in üst sınırı ise üç yıldır. Süre, asılsız ihbarın yapıldığı ya da uydurulan delilin soruşturmayı başlatacak hâle geldiği günden işlemeye başlar.

Suçun üst sınırı üç yıl olduğundan basit yargılama usulü uygulanmaz; CMK 251/1 bu usulü üst sınırı iki yıl veya daha az olan suçlarla sınırlar. Buna karşılık mahkemenin hükmettiği ceza iki yıl veya daha az olursa, 7589 sayılı Kanun’la 16 Temmuz 2026’da değişen CMK 231/5’e göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkündür. Bunun için CMK 231/6’daki şartlar aranır: daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûmiyet olmaması, yeniden suç işlenmeyeceği kanaati ve zararın giderilmesi.

Seçenek olarak TCK 51/1’e göre iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ertelenebilir. Bir yıl veya daha az süreli hapis ise kısa süreli olduğundan TCK 50’deki seçenek yaptırımlara çevrilebilir. HAGB ile erteleme arasındaki tercihin sonuçları için HAGB kabul etmeli miyim yazımıza bakabilirsiniz.

Kişinin işlemediği suçu kendisinin işlediğini bildirmesi için suç üstlenme suçu (TCK 270), kolluğa verilen yalan beyan üzerine belge düzenlenmesi için resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçu (TCK 206) yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sonuç ve Değerlendirme

Suç uydurma suçu, işlenmediği bilinen bir suçun yetkili makamlara ihbar edilmesi veya böyle bir suç için delil uydurulmasıyla tamamlanır ve bir aydan üç yıla kadar hapis gerektirir. İhbar belirlenebilir bir kişiyi hedef alıyorsa iftira, kişi kendisini fail gösteriyorsa suç üstlenme, resmî belgeye esas yalan beyan veriliyorsa TCK 206 gündeme gelir. İncelediğimiz kararlarda Yargıtay’ın en sık bozma nedeni suç vasfındaki yanılgıdır. Bu nedenle dosyada önce doğru maddenin belirlenmesi gerekir.

Avukat Desteğinin Önemi

Uygulamada sık yapılan hatalardan biri, asılsız ihbarın ‘nasılsa geri aldım’ diye önemsenmemesidir; oysa suç ihbarla tamamlanır. İkinci hata, ihbarda isim verilmediği için iftiranın oluşmayacağını sanmaktır; adres veya plaka gibi bilgiler kişiyi belirlenebilir kılabilir. Üçüncü hata ise suç vasfı itirazını kanun yoluna saklamaktır. Doğru nitelendirme ilk ifadeden itibaren savunmanın merkezinde olmalıdır. acil durumlarda gözaltı ve ifade desteği sayfamıza ve İstanbul dosyaları için Kartal ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; güncel mevzuat ve içtihat doğrultusunda değerlendirme için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.