Kısa cevap: Bedelsiz senedi kullanma suçu (TCK 156), bedelsiz kalmış bir senedi kullanan kişiye, şikâyet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörür. Borcu ödenmiş senedi icra takibine koymak, kısmen ödenmiş senedin tamamı için takip başlatmak ya da ödenen senedi başkasına ciro etmek Yargıtay’a göre bu suçu oluşturur. Suç şikâyete bağlı olduğu için uzlaştırma kapsamındadır; uzlaşma sağlanırsa dava açılmadan sona erebilir.

Taksitleri tek tek ödenmiş bir senedin yıllar sonra icra takibine konulması, ödeme yapıldığı hâlde senedin geri verilmemesi ya da ödenen senedin bir başkasına ciro edilmesi; borçlunun hem icra dosyasıyla hem de bir ceza meselesiyle karşı karşıya kaldığı durumlardır. Kanun bu davranışı bedelsiz senedi kullanma suçu olarak düzenler. Bu yazıda TCK 156’nın unsurlarını, cezayı, şikâyet ve uzlaştırma sürecini, ispat sorununu ve tam metnini okuduğumuz üç Yargıtay 15. Ceza Dairesi kararını anlatıyoruz. Güncel metin için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun güncel metni incelenebilir.

Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu Nedir?

Bedelsiz senedi kullanma, bedeli ödenmiş veya başka bir nedenle bedelsiz kalmış bir senedi bilerek kullanmakla oluşan, malvarlığına karşı bir suçtur. Kullanma; senedi icra takibine koymak, dava konusu yapmak ya da ciro ederek tedavüle sokmak gibi senedin hukuki sonuç doğurmasını sağlayan her türlü işlemi kapsar.

TCK 156/1’in tam metni şöyledir: “Bedelsiz kalmış bir senedi kullanan kimseye, şikayet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir.”

Senet, gerçek bir borç ilişkisine dayanarak düzenlenmiş olmalı ve sonradan ödeme, takas veya başka bir nedenle bedelsiz kalmalıdır. Senedin baştan sahte düzenlenmesi ya da üzerindeki rakamın değiştirilmesi ise bu suçu değil, belgede sahtecilik suçlarını gündeme getirir. Suç kasten işlenir; failin senedin bedelsiz kaldığını bilmesi gerekir. Senedi elinde bulunduran iyi niyetli bir hamilin ödemeden haberi yoksa kast tartışması yapılır.

Bedelsiz Senedi Kullanma Suçunun Unsurları Nelerdir?

Kısa cevap: Gerçek bir borca dayanan ama sonradan bedelsiz kalmış bir senet, bu senedin icra, dava veya ciro yoluyla kullanılması ve failin bedelsizliği bilmesi gerekir.

Bedelsiz senedi kullanma suçunun unsurları; gerçek bir borç ilişkisine dayanan senedin tamamen veya kısmen bedelsiz kalması, failin bu senedi kullanması ve senedin bedelsiz kaldığını bilmesidir. Kısmen bedelsiz kalan bir senedin tamamı için kullanılması da suçu oluşturur; çünkü ödenen kısım bakımından senet bedelsizdir.

Suçun konusu “senet”tir; uygulamada en çok bono ve çek bu kapsamda incelenir. Senedin ödendiğini gösteren makbuz, banka dekontu, havale kaydı ya da alacaklının ikrarı, bedelsizliğin ispatındaki temel delillerdir. Ödeme belgesiz ve elden yapılmışsa ispat zorlaşır; bu nedenle ödeme yapan borçlunun senedi geri alması ya da en azından yazılı bir ibraname istemesi önemlidir.

Bedelsiz Senedi Kullanmanın Cezası Ne Kadar?

Bedelsiz senedi kullanmanın cezası altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Hapis ve adli para cezası seçimlik değil, birliktedir; mahkeme her ikisine birden hükmeder. Adli para cezasının gün sayısı maddede ayrıca gösterilmediğinden TCK 52/1’deki genel sınırlar, yani beş ile yedi yüz otuz gün arası uygulanır.

Yargıtay bu suçta adli para cezasının belirlenmesinde önemli bir tutarlılık kuralı uygulamaktadır. Hapis cezası alt sınırdan belirlenmişse, ayrıca gerekçe gösterilmeden adli para cezasının gün sayısı alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenemez. Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 17.06.2020 tarihli, 2018/7209 E., 2020/6014 K. ve Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 30.11.2016 tarihli, 2014/5887 E., 2016/9109 K. kararlarında Daire, hapis cezası alt sınırdan verildiği hâlde adli para cezasının gün sayısının yüksek tutulmasını çelişki saydı ve hükümleri gün sayısını beş güne indirerek düzelterek onadı.

Ödenmiş Senedi İcraya Koymak Suç mudur?

Kısa cevap: Evet. Borç ödendiği hâlde senetle icra takibi başlatmak veya kısmen ödenen senedin tamamı için takip yapmak bedelsiz senedi kullanma suçudur.

Ödenmiş senedi icraya koymak, Yargıtay’a göre bedelsiz senedi kullanma suçunun en tipik örneğidir. Senedin tamamen ödenmiş olması hâlinde senet bütünüyle, kısmen ödenmiş olması hâlinde ise ödenen kısım bakımından bedelsizdir; her iki durumda da senedin icraya konulması suçu oluşturur. Ödemenin belgesi bu nedenle kritik önemdedir.

Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 17.06.2020 tarihli, 2018/7209 E., 2020/6014 K. kararında taraflar arasında önceye dayalı bir iş ilişkisi vardı. Katılan sanıktan 25.000 TL borç almış, karşılığında aynı tutarlı bir bono vermişti. Katılan borcunu ödemesine rağmen sanık senetle icra takibi başlattı. Daire, sanığın eyleminin bedelsiz senedi kullanma suçunu oluşturduğuna dair mahkeme kabulünde isabetsizlik görmedi; yalnız adli para cezasının gün sayısını düzelterek hükmü onadı.

Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 30.11.2016 tarihli, 2014/5887 E., 2016/9109 K. kararında ise sanık, katılan adına kullandığı kredi karşılığında 30.000 TL bedelli bir senet almıştı. Senet kısmen bedelsiz kaldığı hâlde sanık senet bedelinin tamamı üzerinden icra takibi başlattı. Daire bu eylemi de bedelsiz senedi kullanma kapsamında değerlendirdi ve mahkûmiyeti adli para cezası yönünden düzelterek onadı.

Ödenen Senedi Başkasına Ciro Etmek Suç mudur?

Ödenen senedi başkasına ciro etmek de bedelsiz senedi kullanma suçunu oluşturur. Bu durumda senedi takibe koyan kişi ciro ile senedi alan hamil olsa bile, bedelsiz kaldığını bildiği senedi tedavüle süren ciro eden kişi fail olarak sorumlu tutulur. Borçlu ise çoğu zaman tanımadığı bir hamilin icra takibiyle karşılaşır.

Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 13.05.2019 tarihli, 2018/596 E., 2019/5317 K. kararında sanık, müştekiye sattığı güneş enerjisi ürünü karşılığında 1.200 TL’lik senet almıştı. Müşteki borcunu taksitler hâlinde ödediği hâlde sanık senedi borçlu olduğu bir firmaya ciro etti ve o firma müşteki aleyhine icra takibi başlattı. Dosya Daire’nin önceki bozma kararı üzerine uzlaştırma bürosuna gönderilmiş, uzlaşma sağlanamamıştı. Daire; sanık savunması, müşteki beyanı, sipariş sözleşmesi, ödeme makbuzları ve icra dosyasına dayanan mahkûmiyeti oy birliğiyle onadı.

Senet sahtecilik ve güveni kötüye kullanma iddiaları için özel belgede sahtecilik (sahte senet) ve güveni kötüye kullanma suçu yazılarımıza bakabilirsiniz.

Bedelsiz Senedi Kullanma ile Güveni Kötüye Kullanma ve Sahtecilik Nasıl Ayrılır?

Bedelsiz senedi kullanma, güveni kötüye kullanma ve belgede sahtecilik; senedin nasıl ortaya çıktığına ve fail ile senet arasındaki ilişkiye göre ayrılır. Gerçek bir borca dayanan senet sonradan bedelsiz kalmışsa TCK 156, senet saklamak veya belirli bir amaçla kullanmak üzere teslim edilmişse TCK 155, senet baştan sahte düzenlenmiş veya değiştirilmişse sahtecilik hükümleri uygulanır.

TCK 155/1’e göre muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği devredilen mal üzerinde amaç dışında tasarrufta bulunan kişi, şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır. Örneğin teminat olarak verilen ve borç doğmazsa iade edilmesi gereken bir senedin takibe konulması bu açıdan tartışılabilir. Emre veya hamile yazılı kambiyo senedi üzerinde sahtecilik yapılırsa TCK 210/1 gereği resmî belgede sahtecilik hükümleri uygulanır ve ceza çok daha ağırdır.

Adli Para Cezası Hesabına Bir Örnek

İncelediğimiz kararlarda Yargıtay, hapis cezası alt sınırdan belirlendiğinde adli para cezasının da alt sınırdan, yani beş günden belirlenmesini aramıştır. Beş günden TCK 62’deki altıda bir indirimle dört güne inilir. Bugünkü TCK 52/2’ye göre bir gün karşılığı en az 100 TL olduğundan, alt sınırdan belirlenen adli para cezası 400 TL olur. Kararlarda geçen 80 TL tutarı, suç tarihlerindeki eski günlük alt sınıra göre hesaplanmıştır. Hapis cezası ise altı aydan indirimle beş aya iner ve kısa süreli olduğundan TCK 50’ye göre seçenek yaptırıma çevrilebilir.

Bedelsiz Senetle Takibe Uğrayan Borçlu Ne Yapmalı?

Bedelsiz senetle takibe uğrayan borçlu, ceza ve icra yollarını birlikte ve süreleri kaçırmadan kullanmalıdır. Ceza yolu bakımından şikâyetin kanuni süre içinde yapılması gerekir; icra yolu bakımından ise takibe karşı itiraz ve şikâyet süreleri çok kısadır ve ceza soruşturmasının sonucunu beklemez.

Somut olarak ödeme makbuzları, banka dekontları, mesajlaşmalar ve ödemeye tanık olan kişilerin bilgileri toplanmalıdır. Senedin ciro edildiği kişi tespit edilmeli, ciro tarihi ile ödeme tarihleri karşılaştırılmalıdır. Uzlaştırma aşamasında senedin iadesi, takibin geri alınması ve uğranılan zararın giderilmesi edim olarak kararlaştırılabilir. Uzlaştırmacıyla görüşme için uzlaştırmacıdan telefon geldiğinde ne yapılmalı yazımız yol gösterir. Takibin geri alınmaması hâlinde icra dosyasındaki haciz işlemlerinin kaldırılması için ayrıca icra mahkemesi yolları değerlendirilmelidir.

Bedelsiz Senedi Kullanmada Şikâyet Süresi, Uzlaştırma ve Zamanaşımı Nasıl İşler?

Bedelsiz senedi kullanma suçu şikâyete bağlı olduğundan, soruşturma mağdurun şikâyetiyle başlar ve şikâyetin kanuni süresi içinde yapılması gerekir. Şikâyet süresi kural olarak failin ve fiilin öğrenildiği tarihten itibaren işler; bu sürenin kaçırılması davanın düşmesine yol açar. Şikâyet süresinin hesaplanması için şikâyet süresi ne kadardır yazımıza bakabilirsiniz.

CMK 253/1-a, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma girişimini zorunlu kılar. İncelediğimiz 15. Ceza Dairesi kararlarında da dosyalar önce uzlaştırma bürosuna gönderilmiş, uzlaşma sağlanamadığı belirlendikten sonra esas inceleme yapılmıştır. Uzlaşma sağlanır ve edim defaten yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (CMK 253/19). Şikâyetten vazgeçme de davayı düşürür.

Dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK 66/1-e). Hükmolunan hapis iki yılı geçmeyeceğinden, şartları varsa 7589 sayılı Kanun’la değişen CMK 231/5-6’ya göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve TCK 51’e göre erteleme gündeme gelir; incelediğimiz dosyalarda kısa süreli hapis cezaları TCK 50’ye göre adli para cezasına da çevrilmişti.

Sonuç ve Değerlendirme

Bedelsiz senedi kullanma suçu, ödenmiş veya kısmen ödenmiş bir senedin bilerek icra, dava veya ciro yoluyla kullanılmasıyla oluşur ve şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ile adli para cezasını birlikte gerektirir. İncelediğimiz kararlarda Yargıtay, ödenen senedi takibe koymayı, kısmen ödenen senedin tamamı için takip yapmayı ve ödenen senedi ciro etmeyi bu suç kapsamında saymıştır. Suç uzlaştırmaya tabi olduğundan, ödeme belgeleri ve uzlaşma süreci dosyanın sonucunu belirleyen iki temel unsurdur.

Avukat Desteğinin Önemi

Uygulamada sık yapılan hatalardan biri, borcu ödeyen kişinin senedi geri almaması ve ödemeyi belgesiz yapmasıdır. İkinci hata, ceza şikâyeti yapıldı diye icra takibine karşı itiraz ve şikâyet sürelerinin kaçırılmasıdır. Üçüncü hata ise uzlaştırma aşamasında senedin iadesi ve takibin geri alınması gibi edimlerin yazılı olarak kararlaştırılmamasıdır. acil durumlarda gözaltı ve ifade desteği sayfamıza ve İstanbul dosyaları için Kartal ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; güncel mevzuat ve içtihat doğrultusunda değerlendirme için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.