Kısa cevap: Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir (TCK 109/1). Fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit ya da hile kullanılırsa ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapistir (TCK 109/2). Suçun silahla, birden fazla kişi tarafından birlikte, kamu görevi nedeniyle, üstsoy, altsoy veya eşe karşı ya da çocuğa veya kendini savunamayacak kişiye karşı işlenmesi gibi hâllerde ceza bir kat artırılır (TCK 109/3). Yargıtay, suçun mütemadi (kesintisiz) bir suç olduğunu, cebir, tehdit ve hilenin seçimlik unsurlar olduğunu belirtmektedir. Mağduru soruşturma başlamadan önce zarar vermeden kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakan failin cezası üçte ikisine kadar indirilir (TCK 110).
Hürriyeti kısıtlayan eylemler, günlük hayatta evde, araçta veya iş yerinde bir kişinin çıkışının engellenmesi gibi çok farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. Bu yazıda TCK 109’un ceza aralıklarını, nitelikli hâlleri ve Yargıtay’ın yaklaşımını anlatıyoruz. Güncel metin için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun güncel metni incelenebilir.
Ceza Aralıkları ve Nitelikli Hâller
Kısa cevap: Temel hâl bir yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir; cebir, tehdit veya hile ile işlenmesi iki yıldan yedi yıla kadar, nitelikli hâllerde ise cezanın bir kat artırılması sonucunu doğurur.
Örneğin TCK 109/2’deki ceza silahla veya birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi nedeniyle bir kat artırıldığında dört yıldan on dört yıla kadar uzayabilir. Bu nedenle nitelikli hâlin doğru uygulanması önem taşır. Görevli mahkeme için hangi mahkeme neye bakar ve ağır ceza yargılaması için ağır ceza mahkemesinde yargılanmak ne demek yazılarımıza bakabilirsiniz.
Suçun Unsurları ve Mütemadi Niteliği
Yargıtay 16. Ceza Dairesi, 10.10.2019 tarihli, 2019/5420 E., 2019/6841 K. kararında, suçla korunan değerin kişilerin kendi iradeleri çerçevesinde hareket edebilme hürriyeti olduğu, temel şekil için cebir, tehdit veya hile kullanılmasının gerekmediği, bunların ise nitelikli hâl oluşturan seçimlik unsurlar olduğu belirtilmiştir. Karar ayrıca suçun mütemadi (kesintisiz) bir suç olduğunu, fail eylemine kendi isteğiyle son verdiğinde veya mağdur irade dışı etkenlerle serbest kaldığında suçun biteceğini ifade etmiştir. Bir binadaki çok sayıda kişinin tek bir hukuki fiille hürriyetinden yoksun bırakıldığı dosyada, ayni neviden fikri içtima koşullarının tartışılmadan her oda için ayrı suç kabul edilmesi bozma nedeni sayılmış ve hüküm oy birliğiyle bozulmuştur.
Hile ve Cebirle İşlenen Örnek
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 24.01.2024 tarihli, 2022/6640 E., 2024/718 K. kararında, konuşmak bahanesiyle hile kullanılarak eve çağrılan mağdurun evden ayrılmak istemesi üzerine iki kişinin cebir kullanarak çıkmasını engellemesi olayında, mağdurun beyanları ve tanık anlatımlarıyla suçun sabit olduğu kabul edilmiş ve mahkûmiyet hükmü oy birliğiyle onanmıştır. Aynı Daire daha önce suç vasfında hata yapıldığı için hükmü bozmuş ve eylemin TCK 109/2 ve 109/3-b kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmişti.
Artırım Oranının Önemi
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 16.03.2021 tarihli, 2019/9869 E., 2021/4042 K. kararında, TCK 109/2’ye göre temel ceza 3 yıl 6 ay olarak belirlendikten sonra 109/3-a-b-f uyarınca bir kat artırım yapılması gerekirken yarı oranında artırım yapılması eksik ceza tayini sayılmış ve hükümler oy birliğiyle bozulmuştur.
Hukuka Uygun Alıkoyma ve Etkin Pişmanlık
Suç, alıkoymanın hukuka aykırı olmasını arar. Suçüstü hâllerinde herkes tarafından geçici yakalama yapılabilir; yakalanan kişi kolluğa teslim edilmeli ve Cumhuriyet savcısına bilgi verilmelidir (CMK 90). Soruşturma başlamadan önce mağdurun kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakılması hâlinde ise TCK 110 uyarınca cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Etkin pişmanlığın genel çerçevesi için etkin pişmanlık nedir yazımıza bakılabilir.
Sonuç ve Değerlendirme
Hürriyetinden yoksun kılma dosyalarında nitelikli hâlin bulunup bulunmadığı, cebir, tehdit veya hilenin gerçekten kullanılıp kullanılmadığı ve alıkoymanın hukuka aykırı olup olmadığı ceza miktarını belirleyen başlıca unsurlardır.
Avukat Desteğinin Önemi
Gözaltı ve tutuklama aşamasından itibaren savunmanın planlanması önemlidir. Aileler için yakınım tutuklandı, aile olarak ne yapmalıyız yazımıza ve tutuklamaya itiraz ve adlî kontrol sayfamıza bakabilirsiniz.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası kaç yıl?
TCK 109/1’e göre bir yıldan beş yıla kadar hapistir. Cebir, tehdit veya hile kullanılırsa iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezası verilir (TCK 109/2).
Hangi hâllerde ceza bir kat artırılır?
TCK 109/3’e göre suçun silahla, birden fazla kişi tarafından birlikte, kamu görevi nedeniyle, kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak, üstsoy, altsoy veya eşe ya da boşandığı eşe karşı, çocuğa ya da kendini savunamayacak kişiye karşı işlenmesi hâlinde ceza bir kat artırılır.
Hukuka uygun alıkoymak mümkün mü?
Evet. CMK 90/1’e göre kişiye suçu işlerken rastlanması gibi suçüstü hâllerinde herkes tarafından geçici yakalama yapılabilir; yakalanan kişi kolluğa teslim edilir ve Cumhuriyet savcısına bilgi verilir.
Mağduru serbest bırakırsam ceza azalır mı?
TCK 110’a göre suç nedeniyle soruşturmaya başlanmadan önce mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakan failin cezası üçte ikisine kadar indirilir.
Suç uzlaştırmaya tabi mi?
TCK 109, CMK 253/1-b kapsamındaki sayılı suçlar arasında yer almaz; bu nedenle genel kural olarak uzlaştırma kapsamında değildir.
Av. Burak Kahraman, hürriyetin kısıtlanması ve benzeri ağır cezalık dosyalarda soruşturma ve kovuşturma savunması konusunda destek sunmaktadır.
Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; güncel mevzuat ve içtihat doğrultusunda değerlendirme için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.
Hürriyetinden yoksun kılma suçlamasıyla ilgili dosyanız için iletişime geçebilirsiniz.
