Kısa cevap: Görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için doğrudan veya aracılar vasıtasıyla bir kamu görevlisine veya göstereceği başka bir kişiye menfaat sağlayan kişi, TCK 252/1 uyarınca dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır; menfaati alan kamu görevlisine de aynı ceza verilir (252/2). Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması hâlinde suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur (252/3); teklif veya talebin karşı tarafça kabul edilmemesi hâlinde ise ceza yarı oranında indirilir (252/4). Aracılık eden kişi müşterek fail olarak cezalandırılır (252/5). 05.07.2012’de yürürlüğe giren 6352 sayılı Kanunla madde değişmiş, “görevinin gereklerine aykırı” bir iş şartı kaldırılmıştır; bu tarihten önceki fiillerde eski metin uygulanır. Yargıtay, rüşvet anlaşmasının somut ve hukuka uygun delillerle ispatlanması gerektiğini belirtmektedir.
Rüşvet, kamu görevlisinin görevinin ifasıyla ilgili bir işte menfaat karşılığı anlaşmasıyla oluşan ve tarafların her ikisini de cezalandıran bir karşılaşma suçudur. Bu yazıda TCK 252’nin güncel hâlini, anlaşma ve teşebbüs ölçütlerini ve 6352 sayılı Kanun öncesindeki farkı Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz. Güncel metin için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun güncel metni incelenebilir.
Ceza Aralıkları ve Hâller
Kısa cevap: Alan ve veren aynı cezayı alır; anlaşma suçu tamamlar, kabul edilmeyen teklif cezayı yarıya indirir, aracı müşterek fail sayılır.
Kamu görevlisinin mağdurun iradesini baskı altına alarak menfaat sağlaması için irtikap suçu (TCK 250) yazımıza bakabilirsiniz.
Anlaşma Somut Delillerle Kanıtlanmalıdır
Kısa cevap: Rüşvet anlaşması, tereddüde yer bırakmayacak şekilde somut ve hukuka uygun delillerle ispatlanmalıdır.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 07.03.2024 tarihli, 2022/2413 E., 2024/2649 K. kararında, kaçakçılık soruşturmasında verilen iletişimin tespiti kararları sonucu elde edilen kayıtlara dayanılarak kontrol noktasındaki görevliye para verildiği iddiasıyla açılan rüşvet davası incelenmiştir. Daire; rüşvet suçunun bir karşılaşma suçu olduğunu, anlaşmanın işin yapılmasından önce veya en geç yapılması anında olması gerektiğini, anlaşma yapılmasının suçun oluşumu için yeterli olduğunu, menfaatin sağlanıp sağlanmamasının veya işin yapılıp yapılmamasının etkili olmadığını belirtmiştir. Daire ayrıca kaçakçılık suçundan alınan dinleme kayıtlarının rüşvet için ancak tesadüfi delil koşulları (CMK 138) varsa kullanılabileceğini, kamu görevlisinin gerçekte anlaşma iradesi taşımayıp rüşveti ortaya çıkarmak için hareket etmişse eylemin teşebbüs aşamasında kalabileceğini vurgulayarak eksik araştırma ve yetersiz gerekçe nedeniyle hükümleri oy birliğiyle bozmuştur.
Kabul Edilmeyen Teklif ve Serbest İrade
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 15.03.2023 tarihli, 2023/81 E., 2023/149 K. kararında, rüşvet suçunun iki taraflı bir karşılaşma suçu olduğu, tarafların serbest iradeye dayalı bir rüşvet anlaşmasına varması gerektiği, bu rızaların cebir, tehdit, hile ve benzeri nedenlerle sakatlanmamış olması gerektiği ve kamu görevlisinin teklifi reddetmesi hâlinde rüşvet vermenin teşebbüs aşamasında kaldığı açıklanmıştır. Kararın icbar yönünden ayrıntıları için irtikap yazımıza bakabilirsiniz.
6352 Sayılı Kanun Öncesi Fiiller
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 15.01.2026 tarihli, 2021/3401 E., 2026/299 K. kararında, suç tarihi 02.11.2010 olan bir rüşvet alma dosyasında beraat hükmü incelenmiştir. Daire; o tarihte yürürlükteki 252/3’ün yalnızca görevinin gereklerine aykırı bir işin yapılması veya yapılmaması için varılan anlaşma çerçevesindeki yararı rüşvet saydığını, kamu görevlisinin yapması gereken işi yapması için sağlanan yararın 257/3’teki “görevinin gereklerine uygun davranmak için çıkar sağlama” suçu kapsamında kaldığını, işin yapılmasından önce veya yapılması sırasında anlaşma yapıldığına dair yeterli delil bulunmadığını belirtmiş; atılı fiilin bu suç olması hâlinde 12 yıllık ilaveli dava zamanaşımının dolduğu gerekçesiyle hükmü bozup davanın düşmesine karar vermiştir. Bu nedenle suç tarihi, uygulanacak metni belirleyen ilk unsurdur.
Sonuç ve Değerlendirme
Rüşvet dosyalarında anlaşmanın varlığı, zamanı ve kapsamı; işin kamu görevlisinin görevi kapsamında olup olmadığı; kayıtların hangi soruşturma kapsamında ve hangi kararla alındığı belirleyicidir. Dijital kayıtların incelenmesi için dijital delil incelemesi hangi usul kurallarına tabidir yazımıza bakabilirsiniz.
Avukat Desteğinin Önemi
Kayıtların hukuka uygunluğunun, suç tarihinin ve anlaşma iradesinin erken aşamada incelenmesi, etkin pişmanlık ve vasıf değişikliği seçeneklerinin zamanında değerlendirilmesi savunmanın temelini oluşturur. Acil durumlarda gözaltı ve ifade desteği sayfamızı, İstanbul dosyaları için Kartal ceza avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Rüşvet cezası kaç yıldır?
Rüşvet veren ve rüşvet alan kamu görevlisi için TCK 252/1 ve 252/2 uyarınca dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezası öngörülür. Yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir bakımından ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (252/7).
Rüşvet anlaşmasına varılması yeterli mi?
Evet. TCK 252/3 uyarınca rüşvet konusunda anlaşmaya varılması hâlinde suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur. Yargıtay, menfaatin sağlanıp sağlanmamasının veya işin yapılıp yapılmamasının suçun oluşumuna etki etmediğini belirtmiştir.
Kamu görevlisi teklifi kabul etmezse ne olur?
Teklif veya vaat kamu görevlisince kabul edilmezse ya da talep kişi tarafından kabul edilmezse TCK 252/4 uyarınca ceza yarı oranında indirilir. Ceza Genel Kurulu, kamu görevlisinin teklifi reddetmesi hâlinde rüşvet vermenin teşebbüs aşamasında kaldığını belirtmektedir.
Aracılık eden kişi cezalandırılır mı?
Evet. Rüşvet teklif veya talebini ileten, anlaşmayı sağlayan ya da menfaatin temininde aracılık eden kişi, kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın TCK 252/5 uyarınca müşterek fail olarak cezalandırılır.
2012 öncesi rüşvet fiilleri hangi hükme tabidir?
6352 sayılı Kanun öncesi 252/3’te rüşvet, görevinin gereklerine aykırı bir işi yapması veya yapmaması için varılan anlaşma çerçevesinde yarar sağlama olarak tanımlanıyordu. Yargıtay, yapması gereken işi yapması için sağlanan yararı o dönemde rüşvet değil, 257/3’teki görevinin gereklerine uygun davranmak için çıkar sağlama olarak değerlendirmiştir.
Av. Burak Kahraman, kamu görevlilerini ilgilendiren suçlarda soruşturma ve kovuşturma savunması konusunda destek sunmaktadır.
Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; güncel mevzuat ve içtihat doğrultusunda değerlendirme için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.
Rüşvet iddiasıyla ilgili soruşturma veya kovuşturma için iletişime geçebilirsiniz.
