Kısa cevap: Edimin ifasına fesat karıştırma suçu (TCK 236), kamu kurumlarına ve kanunda sayılan kuruluşlara karşı taahhüt altına girilen edimin ifasına fesat karıştıran kişiye üç yıldan yedi yıla kadar hapis öngörür. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’ne göre malın veya hizmetin salt eksik ya da ayıplı ifası bu suçu oluşturmaz; eksikliğin hileli hareketlerle gizlenmesi ve alıcı kurumun zarar görmesi gerekir. Suç özgü suçtur: (a) ve (b) bentlerini yükleniciler ve görevliler, (c), (d) ve (e) bentlerini yalnız görevliler işleyebilir.

Hastanelere eksik malzeme teslimi, belediye yapım işlerinde şartnameye aykırı malzeme, okul taşımacılığında sözleşmeye uymayan araçlar ya da zamanında bitmeyen işlerin bitmiş gibi kabulü; bunların hepsi edimin ifasına fesat karıştırma soruşturmasına konu olabilir. Ancak her sözleşme aykırılığı suç değildir. Yargıtay, hile ve kurum zararı unsurlarını açıkça aramaktadır. Bu yazıda TCK 236’nın hâllerini, hile ve zarar şartını, özgü suç niteliğini, TCK 235 ile ayrımı ve tam metnini okuduğumuz üç Yargıtay 5. Ceza Dairesi kararını anlatıyoruz. Güncel metin için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun güncel metni incelenebilir.

Edimin İfasına Fesat Karıştırma Suçu Nedir?

Edimin ifasına fesat karıştırma, kamu kurumlarına ve kanunda sayılan kuruluşlara karşı sözleşmeyle taahhüt edilen mal teslimi, yapım işi veya hizmetin, hileli davranışlarla şartlara aykırı biçimde teslim edilmesi ya da kabul edilmesiyle oluşan bir suçtur. Yargıtay bu suçu ihaleye fesat karıştırmadan bağımsız bir suç tipi olarak kabul etmektedir.

TCK 236/1’in tam metni şöyledir: “Kamu kurum veya kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, bunların iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler ya da kooperatiflere karşı taahhüt altına girilen edimin ifasına fesat karıştıran kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

Suçun mağduru Yargıtay’a göre toplumun bütünü, yani kamudur; belirli bir kurum suçtan zarar gören konumundadır. Edimin ihale yoluyla mı, başka bir usulle mi temin edildiği maddede ayrıca aranmaz; önemli olan, kamu kurumuna karşı taahhüt altına girilmiş bir edimin bulunmasıdır. 5. Ceza Dairesi’nin incelediğimiz bir kararında doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımdaki teslim de TCK 236 kapsamında incelenmiştir.

Hangi Davranışlar Edimin İfasına Fesat Karıştırma Sayılır?

Kısa cevap: Kanun beş hâli sınırlı olarak sayar: farklı veya eksik mal teslimi ya da kabulü, geç ifanın zamanında sayılması, şartnameye aykırı yapım ve eksik hizmetin tam kabulü. Hepsinde hile şarttır.

Edimin ifasına fesat karıştırma sayılan davranışlar TCK 236/2’de sınırlı olarak sayılmıştır ve hepsinin hileli olarak yapılması gerekir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, bu hâllerin tahdidi olduğunu, seçimlik hareketlerin veya failliğin genişletilmesinin TCK 2’deki kanunilik ilkesine aykırı olacağını vurgulamaktadır. Hile unsuru bulunmayan aykırılık bu madde kapsamında değildir.

TCK 236/3’e göre edimin ifasına fesat karıştırma dolayısıyla menfaat temin eden görevliler ayrıca ilgili suç hükmüne göre cezalandırılır. Örneğin kabulü yapan görevli bunun karşılığında yarar sağlamışsa rüşvet hükümleri de gündeme gelir. Kamu görevlisinin hileli kabul dışında görevine aykırı davranışları için görevi kötüye kullanma suçu (TCK 257) yazımıza bakabilirsiniz.

Edimin İfasına Fesat Karıştırmanın Cezası Ne Kadar?

Edimin ifasına fesat karıştırmanın cezası üç yıldan yedi yıla kadar hapistir. Kanun hapis ile adli para cezası arasında seçimlik bir yaptırım öngörmemiş, ayrıca nitelikli hâl de düzenlememiştir. Cezanın belirlenmesinde zararın miktarı, hilenin niteliği ve failin konumu TCK 61 çerçevesinde değerlendirilir.

6459 sayılı Kanun’un değişiklik önergesi gerekçesinde, ihaleye fesat karıştırma suçunun temel cezası ile edimin ifasına fesat karıştırma suçunun cezası arasındaki uyumsuzluğu gidermek amacıyla TCK 235/1’deki cezaların değiştirildiği belirtilmiştir. Yargıtay bu gerekçeye dayanarak TCK 236’yı bir zarar suçu olarak kabul etmektedir. Aynı yükleniciye ait birden fazla eylem bir suç işleme kararının icrası kapsamındaysa zincirleme suç hükümleri ayrıca tartışılır.

Eksik Teslim Her Zaman Suç mudur, Zarar Şart mıdır?

Kısa cevap: Hayır. Hile olmaksızın salt eksik veya ayıplı ifa suç değildir; eksikliğin hileyle gizlenmesi ve alıcı kurumun zarar görmesi gerekir.

Eksik teslim her zaman edimin ifasına fesat karıştırma suçu değildir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin incelediğimiz üç kararında da aynı ölçüt tekrarlanmıştır: hile olmaksızın malın veya hizmetin salt ayıplı veya eksik ifası suç oluşturmaz; ayıplı veya eksik ifanın hileli hareketlerle gizlenmeye çalışılması ve mal veya hizmetin alıcısı konumundaki kurumun zarar görmesi gerekir.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 02.02.2022 tarihli, 2021/14106 E., 2022/933 K. kararında bir devlet hastanesinin personel taşıma hizmeti ihalesini kazanan firmanın, şartnamede öngörülen araç yaşını taşımayan bazı araçları kullandığı ve kabul tutanaklarındaki puantaj cetvellerinde yer alan plakalardan bir kısmının traktöre ait çıktığı iddia edilmişti. Yerel mahkeme firma yetkilisi ve kabulü yapan görevliler hakkında mahkûmiyet kurdu. Daire, taşıma işinin eksik veya ayıplı ifa edildiğine dair bir tespitin bulunmadığını, sanıkların plakaların puantaj cetvellerine sehven yanlış yazılmış olabileceği savunmasını ve hizmetten yararlanan personelin şikâyet veya zarar bildiriminde bulunmadığını birlikte değerlendirdi. Atılı suçtan beraat gerektiğine karar vererek hükümleri bozdu.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 14.05.2024 tarihli, 2021/2430 E., 2024/5591 K. kararında ise yüklenici şirketin teslim ettiği malların geçici kabulü yapılmış, ardından şirket malları kuruma hibe ederek bedelini istememişti. Kurumun cevabi yazısında ve bilirkişi raporunda kurum zararı bulunmadığı bildirilmişti. Daire, bu nedenlerle eylemin edimin ifasına fesat karıştırma suçunu oluşturmayacağını belirterek beraat kararını oy birliğiyle onadı ve tebliğnamedeki bozma görüşüne katılmadı.

Kabul Tutanakları ve Bilirkişi Raporu Nasıl İncelenmeli?

Edimin ifasına fesat karıştırma dosyalarında temel deliller muayene ve kabul komisyonu tutanakları, hakediş belgeleri, puantaj cetvelleri, teslim tutanakları ve teknik şartnamedir. Savunmada önce kabul tutanağını imzalayan görevlinin teslim edilen malı veya hizmeti gerçekten inceleme imkânı olup olmadığına bakılmalıdır. Ardından şartnameye aykırılığın kabul anında fark edilebilir nitelikte olup olmadığı, aykırılığın hileli bir belgeyle mi gizlendiği yoksa sehven mi oluştuğu araştırılmalıdır. 2022/933 K. sayılı kararda puantaj cetvelindeki plakaların sehven yanlış yazılmış olabileceği savunmasının dikkate alınması bu açıdan örnektir.

Zarar tespiti için alınan bilirkişi raporunda eksik veya ayıplı ifanın parasal karşılığının ayrıca hesaplanıp hesaplanmadığı, kurumun eksikliği sonradan tamamlatıp tamamlatmadığı ve sözleşmedeki cezai şartların uygulanıp uygulanmadığı incelenmelidir. Eksiklik yüklenici tarafından giderilmiş ya da kurum bedel ödemeden malı almışsa, 2024/5591 K. sayılı kararda olduğu gibi zarar unsuru tartışmalı hâle gelir. Ceza hesabı açısından da önemli bir nokta vardır: alt sınırdan belirlenen üç yıllık ceza TCK 62 indirimiyle ancak iki yıl altı aya iner; bu nedenle unsurların oluşmadığını gösteren savunma, cezayı hafifletmeye yönelik savunmadan daha belirleyicidir.

Edimin İfasına Fesat Karıştırma Suçunu Kimler İşleyebilir?

Edimin ifasına fesat karıştırma suçu, Yargıtay 5. Ceza Dairesi’ne göre özgü suçtur. TCK 236/2’nin (a) ve (b) bentlerindeki hâlleri yüklenici konumundaki kişiler ve temsilcileri ile edimin ifası sürecinde görev alan kamu görevlileri; (c), (d) ve (e) bentlerindeki hâlleri ise yalnız edimin ifası sürecinde görev alan kamu görevlileri işleyebilir.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 29.06.2022 tarihli, 2021/914 E., 2022/7943 K. kararında, bir şirketin ortağı ve çalışanı olan sanıkların, yurt dışından kaçak olarak ithal edildiği iddia edilen fotokopi makinesi ve yazıcıları doğrudan temin yöntemiyle bir anaokuluna teslim ederek edimin ifasına fesat karıştırdıkları kabul edilmişti. Daire önce, kaçakçılık iddiasıyla açılan davanın akıbetinin araştırılmasını, teslim edilen makinelerin o davadaki makinelerden olup olmadığının tespit edilmesini ve kurumun zarara uğrayıp uğramadığının belirlenmesini istedi. Ayrıca 236/2-a hâlini yalnız yüklenici ve temsilcilerinin işleyebileceğini, sözleşmenin tarafı şirkette çalışan sanığın TCK 39 kapsamında yardım eden olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirterek hükümleri bozdu.

Fail sıfatı taşımayan kişilerin sorumluluğu, TCK 40/2 gereği ancak azmettirme veya yardım etme şeklinde olabilir. Kaçak eşya iddiası için kaçakçılık suçu (5607) yazımıza bakabilirsiniz.

Edimin İfasına Fesat ile İhaleye Fesat ve Dolandırıcılık Nasıl Ayrılır?

Edimin ifasına fesat karıştırma, ihaleye fesat karıştırma ve nitelikli dolandırıcılık; eylemin sözleşme sürecinin hangi aşamasında ve hangi yöntemle gerçekleştiğine göre ayrılır. İhaleye fesat karıştırma yüklenicinin seçimindeki hileyi, edimin ifasına fesat karıştırma ise sözleşmeden sonraki teslim ve kabuldeki hileyi kapsar. Doğru vasıf, ceza ve zamanaşımını değiştirir.

İhaleye fesat karıştırmanın cezası temel hâlde üç yıldan yedi yıla kadar hapistir; kurum zararı yoksa bir yıldan üç yıla iner (TCK 235/3-b). Sahte fatura, irsaliye veya belge kullanılan teslimlerde belgede sahtecilik suçları da ayrıca tartışılır; bu konuda resmî belgede sahtecilik (TCK 204) yazımıza bakabilirsiniz. Kamu kaynağının görevli tarafından mal edinilmesi ise zimmet suçu (TCK 247) kapsamında değerlendirilir.

Edimin İfasına Fesat Karıştırmada Zamanaşımı, HAGB ve Yasaklama Nasıl İşler?

Edimin ifasına fesat karıştırma suçunda dava zamanaşımı on beş yıldır. TCK 66/1-d, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis gerektiren suçlarda on beş yıllık süre öngörür; TCK 236/1’in üst sınırı yedi yıldır. Süre, hileli teslim veya kabulün yapıldığı günden işlemeye başlar.

Cezanın alt sınırı üç yıl olduğundan TCK 62’deki altıda bir takdiri indirimle bile ceza iki yıl altı aydan aşağı inmez. Başka bir indirim nedeni yoksa sonuç ceza, CMK 231/5’teki HAGB ve TCK 51/1’deki erteleme için aranan iki yıllık sınırın üzerinde kalır. Bu nedenle bu dosyalarda savunmanın ağırlığı, suçun unsurlarının, özellikle hile ve zararın oluşmadığını göstermeye kayar.

Mahkûmiyetin ceza dışı sonuçları da vardır. 5. Ceza Dairesi 2022/933 K. sayılı kararında, yüklenici sanık hakkında 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca yasaklama kararı verilmemesini bozma nedeni saymıştır. Kamu görevlisi sanıklar bakımından ise TCK 53/5’e göre hak yoksunluğuna hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Yüklenicinin seçildiği ihale sürecindeki hileler için ihaleye fesat karıştırma suçu (TCK 235) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç ve Değerlendirme

Edimin ifasına fesat karıştırma suçu, kamu kurumuna karşı taahhüt edilen edimin kanunda sınırlı olarak sayılan hileli yollarla şartlara aykırı teslim veya kabul edilmesiyle oluşur ve üç yıldan yedi yıla kadar hapis gerektirir. İncelediğimiz kararlarda Yargıtay, salt eksik ifayı yeterli görmemiş; hile ve kurum zararını aramış, suçu özgü suç kabul ederek yüklenici çalışanını yardım eden saymıştır. Bu dosyalarda bilirkişi incelemesiyle zarar tespiti ve kabul tutanaklarının nasıl düzenlendiği belirleyicidir.

Avukat Desteğinin Önemi

Uygulamada sık yapılan hatalardan biri, sözleşmeye aykırılığın doğrudan suç sayılmasına itiraz edilmemesidir; hile ve zarar unsurları ayrı ayrı tartışılmalıdır. İkinci hata, kurum zararının bulunmadığını gösteren yazı ve bilirkişi incelemesinin talep edilmemesidir. Üçüncü hata ise yüklenici şirket çalışanlarının fail değil, en fazla yardım eden olabileceği itirazının ileri sürülmemesidir. acil durumlarda gözaltı ve ifade desteği sayfamıza ve İstanbul dosyaları için Kartal ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; güncel mevzuat ve içtihat doğrultusunda değerlendirme için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.