Kısa cevap: Adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçu (TCK 288), görülmekte olan bir davada veya yapılmakta olan bir soruşturmada yargı görevi yapanı, bilirkişiyi veya tanığı hukuka aykırı olarak etkilemek amacıyla alenen sözlü veya yazılı beyanda bulunan kişiye elli günden az olmamak üzere adli para cezası öngörür. Yargıtay’a göre aleniyet, beyanın belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilir olmasıdır; tanığa baş başa yapılan baskı bu suçu oluşturmaz. Suç yalnız adli para cezası gerektirdiği için önödeme kapsamındadır.

Bir davayla ilgili açıklamalar, sosyal medya paylaşımları, köşe yazıları ya da adliye önünde yapılan konuşmalar zaman zaman “adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs” suçlamasına konu olur. Oysa bu suçun en önemli şartı aleniyettir ve Yargıtay, baş başa yapılan baskıları bu maddenin dışında tutmaktadır. Bu yazıda TCK 288’in unsurlarını, aleniyet ölçütünü, 2012 değişikliğini, önödemeyi, TCK 277 ile ayrımı ve tam metnini okuduğumuz üç Yargıtay 12. Ceza Dairesi kararını ele alıyoruz. Güncel metin için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun güncel metni incelenebilir.

Adil Yargılamayı Etkilemeye Teşebbüs Suçu Nedir?

Adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs, görülmekte olan bir davada veya yapılmakta olan bir soruşturmada yargı görevi yapanı, bilirkişiyi veya tanığı hukuka aykırı bir karar, işlem ya da gerçeğe aykırı beyana yöneltmek amacıyla alenen sözlü veya yazılı beyanda bulunmakla oluşan, adliyeye karşı bir suçtur. Korunan değer, yargılamanın dış baskıdan bağımsız yürümesidir.

TCK 288/1’in tam metni şöyledir: “Görülmekte olan bir davada veya yapılmakta olan bir soruşturmada, hukuka aykırı bir karar vermesi veya bir işlem tesis etmesi ya da gerçeğe aykırı beyanda bulunması için, yargı görevi yapanı, bilirkişiyi veya tanığı hukuka aykırı olarak etkilemek amacıyla alenen sözlü veya yazılı beyanda bulunan kişi, elli günden az olmamak üzere adli para cezası ile cezalandırılır.”

Yargı görevi yapan, TCK 6/1-d’ye göre yüksek mahkemeler, adlî ve idarî mahkemeler üye ve hâkimleri ile Cumhuriyet savcısı ve avukatlardır. Suç kasten ve özel amaçla işlenir: failin amacı, muhatabı hukuka aykırı bir karara, işleme veya gerçeğe aykırı beyana yöneltmektir. Bir davayla ilgili görüş açıklamak ya da kararı eleştirmek tek başına bu amacı göstermez.

TCK 288 Suçunun Unsurları Nelerdir?

Kısa cevap: Görülmekte olan dava veya yapılmakta olan soruşturma, alenen yapılan sözlü ya da yazılı beyan, tanık, bilirkişi veya yargı görevi yapanı hukuka aykırı etkileme amacı gerekir.

TCK 288 suçunun oluşması için görülmekte olan bir dava veya yapılmakta olan bir soruşturma, alenen yapılmış sözlü ya da yazılı bir beyan ve bu beyanla tanığı, bilirkişiyi ya da yargı görevi yapanı hukuka aykırı biçimde etkileme amacı birlikte bulunmalıdır. Aleniyet unsuru eksikse suç oluşmaz.

• Aşama: TCK 277’den farklı olarak soruşturma aşaması da kapsamdadır. Dava açılmamış olsa bile soruşturma sürüyorsa madde uygulanabilir.
• Beyan: Sözlü veya yazılı olabilir; konuşma, yazı, ilan, paylaşım gibi.
• Aleniyet: Beyanın belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilir olması gerekir.
• Amaç: Hukuka aykırı bir karar veya işlem ya da gerçeğe aykırı bir beyan elde etmek.

Suç bir teşebbüs suçu olarak düzenlendiği için muhatabın gerçekten etkilenmesi gerekmez. Ancak beyanın, etkileme amacına yönelik ve bu amaca elverişli olması aranır.

Adil Yargılamayı Etkilemeye Teşebbüsün Cezası Ne Kadar?

Kısa cevap: Yalnız adli para cezası: en az 50 gün, en fazla 730 gün; bir gün karşılığı 100-500 TL. Hapis cezası öngörülmemiştir.

Adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçunun cezası, 05.07.2012’de yürürlüğe giren 6352 sayılı Kanun’dan beri yalnız adli para cezasıdır. Değişiklikten önceki metin “altı aydan üç yıla kadar hapis cezası” öngörüyordu ve soruşturma veya kovuşturma kesin hükümle sonuçlanıncaya kadar savcı, hâkim, mahkeme, bilirkişi veya tanıkları etkilemek amacıyla alenen beyanda bulunmayı cezalandırıyordu.

Bu değişiklik, eski tarihli dosyalarda lehe kanun karşılaştırmasını zorunlu kılar. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 15.09.2021 tarihli, 2020/11100 E., 2021/5816 K. kararında suç 2009 tarihliydi ve sanık eski metne göre beş ay hapisle cezalandırılmıştı. Daire, sonraki kanunun suçu önödeme kapsamına aldığını, bu nedenle TCK 7/2 gereği lehe kanunun tespit edilip bir bütün hâlinde uygulanması gerektiğini belirtti. Zaman bakımından uygulama kuralları için lehe kanun nasıl uygulanır yazımıza bakabilirsiniz.

TCK 288’de Aleniyet Ne Demek, Baş Başa Baskı Suç mu?

TCK 288’de aleniyet, etkilemeye yönelik beyanın belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilir olmasıdır. Yargıtay 12. Ceza Dairesi bu ölçütü farklı kararlarında aynı şekilde ifade etmiştir. Tanığa baş başa, bir büroda, bir kafede ya da kulağına söylenen sözler bu unsuru taşımaz; bu nedenle TCK 288 suçu oluşmaz.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 08.05.2019 tarihli, 2019/1090 E., 2019/5889 K. kararında sanık bir avukattı. Bir kavga olayıyla ilgili soruşturmada tanık olarak beyanına başvurulan müvekkili üzerinde baskı kurarak beyanını değiştirmesini sağladığı kabul edilmiş ve adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçundan 2.500 TL adli para cezasıyla cezalandırılmıştı. Adalet Bakanlığı’nın istemi üzerine kanun yararına bozma incelemesi yapan Daire, eylemin “alenen sözlü veya yazılı beyanda bulunma” ögesini taşımadığını belirtti. Hükmü bozarak CMK 309/4-d uyarınca doğrudan beraat kararı verdi ve cezayı kaldırdı.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 15.09.2021 tarihli, 2020/11100 E., 2021/5816 K. kararında ise sanık, kendisinin yargılandığı davanın duruşmasında tanık olarak dinlenecek şikâyetçiye adliye koridorunda ve yalnız onun duyacağı şekilde “Adliyeyi terk et, mahkemeye girme” demişti. Daire, bu sözlerin TCK 288’in aleniyet ögesini taşımadığını belirtti. Suç tarihinde TCK 277’nin yalnız yargı görevi yapanları kapsadığını, tanığın o tarihte bu maddeye girmediğini de ekledi. Eylemin iddianamede de yer alan tehdit suçu kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine karar verdi. Bugünkü TCK 277 tanığı da kapsadığından, benzer bir olayın bugün yaşanması hâlinde TCK 277 açısından ayrıca değerlendirileceğini belirtmek gerekir.

Soruşturma Aşamasında Tanığa Gizli Baskı Hangi Suçu Oluşturur?

Soruşturma aşamasında tanığa gizli baskı, tehdit veya cebir içermiyorsa ne TCK 277’yi ne de TCK 288’i oluşturur. TCK 277 2014’ten beri yalnız görülmekte olan davayı kapsar; TCK 288 ise soruşturma aşamasını kapsasa da aleniyet arar. Baskı tehdit içeriyorsa tehdit suçu, zorlama varsa ilgili suçlar uygulanır.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 15.01.2020 tarihli, 2019/13239 E., 2020/517 K. kararında, bir dolandırıcılık soruşturması sırasında şüphelinin iki tanıkla bir kafede buluşup ifadelerini değiştirmelerini istediği iddia edilmişti. Daire, olay soruşturma aşamasında gerçekleştiği için TCK 277’nin oluşmadığını, kafede söylenen sözlerin de TCK 288’deki aleniyet ögesini taşımadığını belirtti. Savcılığın kovuşturmaya yer olmadığına dair kararında isabetsizlik görmeyerek kanun yararına bozma talebini reddetti. Bir tanığa yönelik ölüm tehdidi için ayrıca tehdit suçundan dava açıldığını da not etti.

Tehdit suçunun cezası ve nitelikli hâlleri için tehdit suçu (TCK 106) yazımıza bakabilirsiniz.

Sosyal Medya veya Basın Yoluyla Yapılan Açıklamalar TCK 288 Kapsamına Girer mi?

Sosyal medya veya basın yoluyla yapılan açıklamalar, herkese açık olduğu ölçüde aleniyet unsurunu karşılayabilir; bu nedenle TCK 288 tartışmasına en sık konu olan beyanlardır. Ancak aleniyet tek başına yetmez. Beyanın belirli bir davadaki tanığı, bilirkişiyi veya yargı görevi yapanı hukuka aykırı bir karar ya da gerçeğe aykırı beyan için etkileme amacı taşıması gerekir.

Kanunda aleniyetin tanımı yapılmadığından hâkim her olayda paylaşımın kime açık olduğunu, kaç kişiye ulaşabildiğini ve içeriğin muhatabı yönlendirmeye elverişli olup olmadığını inceler. Sınırlı sayıda kişiye gönderilen özel mesaj ile herkese açık bir paylaşım bu açıdan aynı değerlendirilmez. Bir davayla ilgili görüş bildirmek, haber yapmak ya da kararı eleştirmek, etkileme amacı ve hukuka aykırı bir sonuç talebi bulunmadıkça bu suçu oluşturmaz. Yargı mensuplarına yönelik ağır sözler ise ayrıca kamu görevlisine hakaret açısından değerlendirilebilir.

TCK 288 ile TCK 277 ve Yalan Tanıklık Arasındaki Fark Nedir?

TCK 288, TCK 277 ve yalan tanıklık; aşamaya, etkilemenin biçimine ve fiili kimin işlediğine göre ayrılır. TCK 277 yalnız görülmekte olan davada doğrudan etkileme teşebbüsünü, TCK 288 dava veya soruşturmada alenen yapılan beyanı, yalan tanıklık (TCK 272) ise tanığın kendisinin gerçeğe aykırı tanıklığını cezalandırır.

Cezalar da çok farklıdır: TCK 277’de iki yıldan dört yıla kadar hapis, iltimasta altı aydan iki yıla kadar hapis; TCK 288’de yalnız adli para cezası; yalan tanıklıkta aşamaya göre dört aydan dört yıla kadar hapis öngörülür. Ayrıntılar için yalan tanıklık suçu yazımıza bakabilirsiniz.

TCK 288’de Ceza Ne Kadar, Önödeme ve Zamanaşımı Nasıl İşler?

Adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçunun cezası en az elli gün adli para cezasıdır. Maddede üst sınır gösterilmediği için TCK 52/1’deki genel üst sınır olan yedi yüz otuz gün uygulanır. Bir gün karşılığı TCK 52/2’ye göre en az 100, en fazla 500 Türk lirasıdır; somut tutar gün sayısı ile kişinin ekonomik durumuna göre belirlenen günlük miktarın çarpımıdır.

Suç yalnız adli para cezası gerektirdiği için TCK 75’e göre önödeme kapsamındadır. Savcılık tebligatı üzerine fail, kanunda gösterilen aşağı sınır esas alınarak hesaplanan miktarı soruşturma giderleriyle birlikte on gün içinde öderse hakkında kamu davası açılmaz. Talep edilirse ödeme birer ay arayla üç eşit taksitle yapılabilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 15.09.2021 tarihli, 2020/11100 E., 2021/5816 K. kararında Daire, suçun 6352 sayılı Kanun’la önödeme kapsamına alınması nedeniyle usulüne uygun önödeme ihtarı yapılması gerektiğini de bozma nedenleri arasında saymıştır.

Dava zamanaşımı sekiz yıldır; TCK 66/1-e, adli para cezası gerektiren suçlar için de sekiz yıllık süre öngörür. Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında yer almaz. Önödeme ödenirse verilen karar, TCK 75/7 gereği özel bir sisteme kaydedilir ve yalnız soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak istenebilir.

Görülmekte olan davada tanığa doğrudan yapılan baskı için tanığı veya bilirkişiyi etkilemeye teşebbüs suçu (TCK 277) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç ve Değerlendirme

Adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçu, dava veya soruşturma sürerken tanığı, bilirkişiyi ya da yargı görevi yapanı hukuka aykırı biçimde etkilemek amacıyla alenen yapılan beyanla oluşur ve yalnız adli para cezası gerektirir. İncelediğimiz kararlarda Yargıtay, baş başa yapılan baskıları aleniyet yokluğu nedeniyle bu suçun dışında tutmuştur. Önödeme imkânı da bulunduğundan, suçlamayla karşılaşan kişinin önce aleniyet unsurunu ve olayın TCK 277 veya tehdit kapsamında olup olmadığını değerlendirmesi gerekir.

Avukat Desteğinin Önemi

Uygulamada sık yapılan hatalardan biri, her baskı iddiasının TCK 288 olarak nitelendirilmesidir; oysa aleniyet yoksa suç oluşmaz ve doğru madde TCK 277 ya da tehdit olabilir. İkinci hata, önödeme tebligatının süresi geçirilerek kamu davasının açılmasına izin verilmesidir. Üçüncü hata ise eski tarihli dosyalarda 2012 öncesi hapis cezalı metin ile bugünkü metnin karşılaştırılmamasıdır. acil durumlarda gözaltı ve ifade desteği sayfamıza ve İstanbul dosyaları için Kartal ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; güncel mevzuat ve içtihat doğrultusunda değerlendirme için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.