Kısa cevap: İhaleye fesat karıştırma suçu (TCK 235), kamu kurum ve kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım-satım, kiralama ve yapım ihalelerine fesat karıştıran kişiye üç yıldan yedi yıla kadar hapis öngörür. İhale nedeniyle kurum açısından zarar meydana gelmemişse ceza bir yıldan üç yıla kadardır (235/3-b); cebir veya tehditle işlenirse temel cezanın alt sınırı beş yıldır. Yargıtay’a göre suç için kanundaki usullerden biriyle yapılmış gerçek bir ihale gerekir; doğrudan temin ihale usulü değildir ve bu alımlarda eylem görevi kötüye kullanma olarak değerlendirilir.

Belediyelerin temizlik ihaleleri, hastanelerin yakıt alımları ya da okulların kömür ihaleleri; kamu kaynaklarının harcandığı her ihale, ihaleye fesat karıştırma soruşturmasının konusu olabilir. Bu dosyalar genellikle çok sanıklı, uzun süren ve bilirkişi raporlarına dayanan dosyalardır. Bu yazıda TCK 235’teki hâlleri, zarar şartını, doğrudan temin ve şeklen yapılan ihaleler ayrımını, özgü suç niteliğini ve tam metnini okuduğumuz üç Yargıtay 5. Ceza Dairesi kararını anlatıyoruz. Güncel metin için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun güncel metni incelenebilir.

İhaleye Fesat Karıştırma Suçu Nedir?

İhaleye fesat karıştırma, kamu kurum veya kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım-satım, kiralama ve yapım ihalelerinin hileli davranış, gizli bilginin sızdırılması, cebir-tehdit ya da istekliler arası anlaşma yoluyla bozulmasıyla oluşan bir suçtur. TCK’nın topluma karşı suçlar kısmında, ekonomi, sanayi ve ticarete ilişkin suçlar arasında düzenlenmiştir.

TCK 235/1’in tam metni şöyledir: “Kamu kurumu veya kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalara ilişkin ihaleler ile yapım ihalelerine fesat karıştıran kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” Bu metin 6459 sayılı Kanun’la 11.04.2013’te değiştirilmiştir.

TCK 235/5’e göre madde; kamu kurumları aracılığıyla yapılan artırma veya eksiltmeler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, bunların iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesindeki vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler veya kooperatifler adına yapılan ihalelerde de uygulanır. Bu kapsamın dışında kalan özel ihaleler TCK 235’e girmez.

Hangi Davranışlar İhaleye Fesat Karıştırma Sayılır?

Kısa cevap: Kanun hâlleri sınırlı olarak sayar: hileyle katılımı engellemek veya sağlamak, malı haksız dışlamak veya almak, gizli bilgiyi sızdırmak, cebir-tehdit ve istekliler arası fiyat anlaşması.

İhaleye fesat karıştırma sayılan davranışlar TCK 235/2’de sınırlı olarak sayılmıştır. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, bu hâllerin yasa koyucu tarafından tahdidi olarak sayıldığını ve seçimlik hareketlerin genişletilmesinin TCK 2’deki kanunilik ilkesine aykırı olacağını vurgulamaktadır. Maddede sayılmayan bir usulsüzlük başka bir suça uyabilir ama ihaleye fesat karıştırma olmaz.

(a) bendindeki dört hâlin ortak unsuru “hileli davranış”tır. (b) bendi gizli tutulması gereken teklif bilgilerine başkalarının ulaşmasını, (c) bendi cebir, tehdit veya hukuka aykırı diğer davranışlarla katılımın engellenmesini, (d) bendi ise isteklilerin ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkilemek için aralarında açık veya gizli anlaşma yapmasını kapsar. TCK 235/4’e göre ihaleye fesat karıştırma dolayısıyla menfaat temin eden görevliler ayrıca ilgili suçtan, örneğin rüşvetten cezalandırılır.

İhaleye Fesat Karıştırmanın Cezası Ne Kadar?

Kısa cevap: Temel ceza 3-7 yıl hapis. Kurum zararı yoksa 1-3 yıl; cebir veya tehditle temel cezanın alt sınırı 5 yıl.

İhaleye fesat karıştırmanın cezası temel hâlde üç yıldan yedi yıla kadar hapistir. 6459 sayılı Kanun’la getirilen TCK 235/3’e göre cebir veya tehdit kullanılırsa temel cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz; kasten yaralama veya tehdidin daha ağır nitelikli hâlleri gerçekleşirse bu suçlardan ayrıca ceza verilir.

Cebir ve tehdit hâli dışında, ihale sonucunda ilgili kamu kurumu veya kuruluşu açısından bir zarar meydana gelmemişse fail bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK 235/3-b). Bu nedenle zarar tespiti, cezanın üçte birine kadar düşmesini sağlayan belirleyici bir meseledir. Yargıtay zarar tespitinde ihale evrakının bütün hâlinde bilirkişi kuruluna verilmesini istemektedir.

Zarar Tespitinin Cezaya Etkisine Bir Örnek

Temel hâlde alt sınırdan ceza belirlenirse ceza üç yıldır; TCK 62’deki altıda bir takdiri indirimle iki yıl altı aya iner. Aynı eylemde kurum zararı bulunmadığı kabul edilirse TCK 235/3-b uygulanır: alt sınır bir yıl, takdiri indirimle on ay olur. Aradaki fark yalnız sürede değildir. On aylık bir ceza kısa süreli hapis sayıldığından TCK 50’deki seçenek yaptırımlar tartışılabilir; şartları varsa HAGB ve erteleme de gündeme gelir. Bu nedenle bilirkişi raporundaki “kamu zararı” tespiti savunmanın merkezindedir. Raporun yaklaşık maliyeti, ihale sonucu oluşan fiyatı ve piyasa koşullarını gerçekten karşılaştırıp karşılaştırmadığı denetlenmeli, gerekirse ek rapor veya yeni bilirkişi kurulu istenmelidir.

Kurum Zararı Yoksa veya Alım Doğrudan Temin ile Yapıldıysa Ne Olur?

Kurum zararı yoksa ihaleye fesat karıştırma suçu ortadan kalkmaz, ancak ceza TCK 235/3-b’ye göre bir yıldan üç yıla düşer. Alım doğrudan temin yöntemiyle yapıldıysa ise Yargıtay’a göre ortada bir ihale bulunmadığından TCK 235 hiç uygulanmaz; eylem kamu görevlileri bakımından görevi kötüye kullanma olarak değerlendirilir.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 12.12.2024 tarihli, 2021/14088 E., 2024/11906 K. kararında bir devlet hastanesinin alımlarıyla ilgili ihaleye fesat karıştırma davası açılmıştı. Daire, doğrudan teminin bir ihale usulü olmaması nedeniyle bu alımlar yönünden suçun yasal unsurlarının oluşmadığını belirtti. Kamu görevlisi sanıkların eylemlerinin sübutu hâlinde TCK 257/1’deki görevi kötüye kullanma, diğerlerinin ise bu özgü suça azmettirme veya yardım oluşturacağını kabul etti. Açık ihale usulüyle yapılan ihalelerin yaklaşık maliyetin altında ve en uygun teklifi veren istekli üzerine bırakılması nedeniyle kurum zararı bulunmadığını, bu nedenle eylemlerin TCK 235/3-b kapsamında kalacağını belirtti. Sekiz yıllık asli zamanaşımı dolduğu için davaları düşürdü.

Görevi kötüye kullanma suçunun unsurları ve cezası için görevi kötüye kullanma suçu (TCK 257) yazımıza bakabilirsiniz.

Yeterli Firmayı Elemek veya Yetersiz Firmayı İhaleye Almak Hangi Suçtur?

Yeterli firmayı elemek veya yeterlik şartlarını taşımayan firmayı ihaleye almak, hileli davranışla yapıldığında TCK 235/2-a’daki ihaleye fesat karıştırma hâllerini oluşturur. Yargıtay, bu tür eylemlerin daha hafif cezalı görevi kötüye kullanma olarak nitelendirilmesini suç vasfında yanılgı sayarak bozmaktadır. Vasıf farkı cezaya doğrudan yansır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 03.07.2023 tarihli, 2021/5888 E., 2023/7779 K. kararında bir belediyenin iki temizlik ihalesi inceleniyordu. Birinde ihale yedi kalem işten oluştuğu hâlde yalnız üç kalem için teklif veren firma elenmemiş ve ihale bu firmaya bırakılmıştı. Diğerinde ay üzerinden daha avantajlı teklif veren firma, elenmemesi gerektiği hâlde elenmişti. Yerel mahkeme sanıkları görevi kötüye kullanmadan cezalandırdı. Daire, birinci eylemin TCK 235/2-a-2’deki yeterliğe sahip olmayanların ihaleye katılmasını sağlama, ikinci eylemin TCK 235/2-a-1’deki yeterliğe sahip olanların katılmasını engelleme hâllerini oluşturacağını belirterek hükümleri bozdu. Aynı kararda zincirleme suç hükümlerinin uygulanmamasını da hukuka aykırı buldu.

İhaleye Fesat Karıştırma Suçunu Kimler İşleyebilir?

Kısa cevap: Özgü suçtur: (a) ve (b) bentlerini ihale sürecindeki görevliler, (d) bendini istekliler işler; diğerleri azmettiren veya yardım eden olur.

İhaleye fesat karıştırma suçu, Yargıtay 5. Ceza Dairesi’ne göre özel faillik niteliği taşıyan kişilerce işlenebilen özgü bir suçtur. TCK 235/2’nin (a) ve (b) bentlerindeki hâlleri ihale sürecinde görev alan görevliler, (d) bendindeki anlaşmayı ise ihaleye katılan veya katılmak isteyen kişiler işleyebilir. TCK 40/2 gereği bu sıfatı taşımayanlar ancak azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulur.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 24.03.2022 tarihli, 2021/13605 E., 2022/3455 K. kararında, bir ilde yıllar içinde yapılan çok sayıda kömür alımı ihalesine ilişkin geniş bir dosya inceleniyordu. Daire bu kararda dört önemli ilke koydu. Birincisi, suç için kanundaki usullerden biriyle usulüne uygun yapılmış ya da yapılacak bir ihale gereklidir; işin önceden yapılıp ihalenin sonradan şeklen gerçekleştirildiği durumda kamu görevlileri bakımından görevi kötüye kullanma gündeme gelir. İkincisi, isteklilerin sahte iş deneyim belgesi ve sahte teklif mektubu sunması TCK 207 kapsamında değerlendirilir. Üçüncüsü, yeterliğe sahip şirketin dışlandığı iddiasında ihale evrakı Sayıştay emekli uzman denetçilerinden oluşacak bilirkişi kuruluna verilerek yeterlik, mevzuata uygunluk ve kamu zararı araştırılmalıdır. Dördüncüsü, zarar bulunmayan ihalelerde eylem TCK 235/3-b kapsamında kalır.

Sahte belge kullanımının cezası için özel belgede sahtecilik suçu (TCK 207), ihalede menfaat temini için rüşvet suçu (TCK 252) yazılarımıza bakabilirsiniz.

İhaleye Fesat Karıştırmada Zamanaşımı, HAGB ve Yan Sonuçlar Nelerdir?

İhaleye fesat karıştırma suçunda dava zamanaşımı, uygulanan fıkraya göre değişir. TCK 235/1’in üst sınırı yedi yıl olduğundan TCK 66/1-d gereği süre on beş yıldır. Zarar bulunmayan 235/3-b hâlinde ise üst sınır üç yıl olduğundan süre sekiz yıldır; 5. Ceza Dairesi’nin 2024/11906 K. sayılı kararında bu sekiz yıllık asli süre esas alınarak davalar düşürülmüştür.

Zamanaşımını kesen işlemler süreyi uzatır. 5. Ceza Dairesi 2022/3455 K. sayılı kararında, zarar bulunmayan ihaleye fesat karıştırma ile birlikte yargılanan sahtecilik suçları bakımından 12 yıllık ilaveli dava zamanaşımı süresini esas almış ve bu süre dolduğu için davaların düşmesine karar vermiştir. Uzun süren ihale dosyalarında zamanaşımı hesabı bu nedenle mutlaka yapılmalıdır.

HAGB ve erteleme bakımından TCK 235/1’in alt sınırı üç yıldır; TCK 62’deki altıda bir indirimle bile ceza iki yıl altı aydan aşağı inmez. Başka bir indirim yoksa ceza, CMK 231/5 ve TCK 51/1’deki iki yıllık sınırın üzerinde kalır. Zarar bulunmayan 235/3-b hâlinde ise ceza bir yıldan başladığı için HAGB ve erteleme şartları ayrıca değerlendirilebilir.

Sonuç ve Değerlendirme

İhaleye fesat karıştırma suçu, kamu ihalelerinin kanunda sınırlı olarak sayılan yollarla bozulmasıyla oluşur ve üç yıldan yedi yıla kadar hapis gerektirir; kurum zararı yoksa ceza bir yıldan üç yıla iner. İncelediğimiz kararlarda Yargıtay, doğrudan temin ve sonradan şeklen yapılan ihalelerde bu suçun oluşmadığını, suçun özgü suç olduğunu ve zarar tespitinin bilirkişi kuruluyla yapılmasını aramaktadır. Bu nedenle ihale usulü, failin sıfatı ve kurum zararı dosyanın başında netleştirilmelidir.

Avukat Desteğinin Önemi

Uygulamada sık yapılan hatalardan biri, kurum zararı bulunmadığına ilişkin bilirkişi incelemesinin talep edilmemesidir; zarar yokluğu cezayı 235/3-b’ye indirir. İkinci hata, alımın doğrudan temin olduğu ve bu nedenle TCK 235’in uygulanamayacağı itirazının ileri sürülmemesidir. Üçüncü hata ise özgü suç niteliği tartışılmadan ihale görevlisi olmayan kişilerin fail olarak yargılanmasına itiraz edilmemesidir. acil durumlarda gözaltı ve ifade desteği sayfamıza ve İstanbul dosyaları için Kartal ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; güncel mevzuat ve içtihat doğrultusunda değerlendirme için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.